Hub Levigne: St. Tropez

Deze fraaie kopergravure maakte Levigne in 1951. Wij zien een authentiek aandoend hoekje aan de haven van St. Tropez met wat vissersbootjes en o.a. enkele vissers. Al vele decennia wordt dit vissersstadje in de zomer overlopen door de rijken der aarde, ook kunstenaars komen er graag. In de winter schijnt het een vrijwel uitgestorven indruk te maken. De aantrekkingskracht op de beau monde begon in de jaren '50, Levigne was er dus vroeg bij... De prent meet 20,5x14,1 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd met potlood. Onder de plaat graveerde de kunstenaar zijn naam en de datering, rechtsonder een zg. remarque in de vorm van twee vissen; deze komen niet op alle afdrukken voor, misschien slechts op enkele.

Engelien Reitsma-Valença: Bloemenverkoper

Aan het begin van de lente mag de bloemenverkoper ook weer aan de bak. Op deze kopergravure zien we er een achter zijn kar met voornamelijk tulpen en nog wat andere flora. De prent, die 14,8x20,7 cm (hxb) meet, is rechtsonder met potlood gesigneerd. In de linker benedenhoek van de druk vinden wij het monogram van de kunstenares en de datering "1934".

Engelien Reitsma-Valença: Portret Ina Boudier-Bakker

Een exacte datering is er niet voor deze kopergravure, die medio jaren '50 is gemaakt, mogelijk ter gelegenheid van de 80e verjaardag van de geportretteerde, Ina Boudier-Bakker (1875-1966). Zij was in haar tijd een populair en misschien zelfs gevierd auteur. Haar grootste succes was de roman De klop op de deur (1930), door Johan Cruyff ooit ietwat verhaspeld tot Geklop op de deur. Dit werk stond niet in bijzonder hoog aanzien bij de literatuurcritici; één van hen adviseerde: "Niet open doen!" Toch werd de roman vele malen herdrukt en zelfs verwerkt tot een tv-serie, die in de jaren 1970/71 door de KRO werd uitgezonden. De prent van Reitsma meet 23,7x17,6 cm, en is voorzien van signatuur, oplage-aanduiding "36/36" en de vermelding "Aan prof. Kuno Brinks" (niet zichtbaar op de scan), alles in potlood.

Hub Levigne: Boerin

Deze kleine kopergravure van Levigne dateert van lang vóór de huidige stikstofcrisis. We zien een naakte boerin die volledig opgaat in haar agrarische bezigheden. Ze ziet er niet bijzonder schrander uit, in tegenstelling tot een aantal van haar tegenwoordige vakgenoten, die lijken te zijn afgestudeerd in klimaat-, schei- dan wel natuurkunde met als bijvak communicatiewetenschappen en die hun kennis op onorthodoxe en weinig verfijnde wijze over het voetlicht trachten te brengen... Het prentje van Levigne meet slechts 9x8 cm (hxb) en is gesigneerd met potlood. Datering is mij niet bekend.

Engelien Reitsma-Valença: Zelfportret

Dit relatief vroege werk van Engelien Reitsma, staat niet in haar werklijst kopergravures in Michiel Kersten, De Nederlandse kopergravure [1900-1975] (Den Haag 1989). De oplage was waarschijnlijk maar klein. Getuige de datering rechtsonder naast de signatuur maakte zij deze prent in 1916; zij was toen 26 of 27 jaar oud. Het graveren leerde zij van Pieter Dupont en Johannes Aarts. Dat zij uitstekende leraren waren heeft Reitsma met een prachtig oeuvre bewezen. Deze gravure meet 29x21 cm (hxb)

Engelien Reitsma-Valença: Twee zeboes

Deze kopergravure van Engelien Reitsma dateert van 1949. Mijn eigen kennis van het dierenrijk reikt niet zo ver dat ik deze dieren als zeboes had kunnen identificeren. Gelukkig is er het boekwerk van Michiel Kersten, De Nederlandse kopergravure [1900-1975] (Den Haag 1989), dat mij hier wederom uit de brand hielp, overigens ook wat de datering betreft. Kersten geeft geen uitsluitsel over de oplage. Rechtsonder in de prent vinden we de initialen van de kunstenares, zij het, waarschijnlijk per ongeluk, in spiegelbeeld; rechtsonder in de marge de signatuur in potlood. Het formaat van de prent is 28,8x18,7 cm (hxb).

Hub Levigne: "St. Jodocus de Pelgrim"

Jodocus of Judocus is een heilige uit het Franse Bretagne, die leefde in de 7e eeuw. Zijn belangrijkste wapenfeit was het stichten van een klooster in het uiterste noorden van Frankrijk. In de buurt van het klooster ontstond later het stadje Saint-Josse, dat het tot bedevaartsoord schopte. In het Nederlandse taalgebied is deze heilige beter bekend als sint Joost; de naam Judocus, die ik tot de categorie 'Zebedeus' zou willen rekenen, komt hier te lande nauwelijks voor. Levigne heeft de heilige fraai geportretteerd in deze kopergravure van 21,4x23,5 cm (hxb); rechtsonder is de prent gesigneerd in potlood, linksonder bevindt zich de datering "'32".

Ru van Rossem: Festival in Florence

Deze kopergravure/aquatint is één van de vier illustraties die Van Rossem maakte voor een uitgave van The Folio Society, een uitgeverij van fraai uitgevoerde boekwerken, opgericht in 1947 en oorspronkelijk gevestigd in Londen. De hier getoonde gravure stond afgebeeld in een werk van William Congreve, getiteld Incognita or Love and Duty Reconcil'd, verschenen in 1951. Aan de Folio-edities hebben honderden illustratoren meegewerkt, van wie Ru van Rossem, die destijds in Engeland woonde, er één was. De prent meet 16x10 cm (hxb), en dateert van 1950 of 1951; rechtsonder in de prent de initialen van de kunstenaar, signatuur in handschrift ontbreekt.

Hub Levigne: Petrus Matth. 17:27

Met deze prent dong Levigne mee naar de Prix de Rome afdeling Grafiek in het jaar 1933. De kansen op winst waren groter dan ooit, want er was maar één concurrent, te weten Kuno Brinks. Diens prent ging echter met de eer strijken, al zal het voor de jury een moeilijke beslissing zijn geweest, lijkt mij zo. Bijzonder aan deze prent zijn de grote gedeelten van de plaat die de kunstenaar onbewerkt heeft gelaten, hetgeen in dit geval een sterk ruimtelijk effect oplevert. Deze kopergravure heeft een formaat van 19,7x27,1 cm (hxb); signatuur en datering ontbreken.

Wim Zwiers: "Taurus"

Wim Zwiers, een der laatste grote Nederlandse kopergraveurs, is op 14 november 2019 op 97-jarige leeftijd overleden. Hij laat een prachtig grafisch oeuvre na van vrije grafiek, exlibrissen en gelegenheidsprenten, waarin de kopergravure als techniek een prominente plaats inneemt. Zo maakte hij in 1985, onder de titel The Zodiac, een serie van twaalf kleine gravures, waarin hij de tekens van de dierenriem verbeeldde. Wim, geboren op 17 mei 1922, was zelf stier. Zijn interpretatie van dit sterrenbeeld, met wellicht een autobiografische inslag, ziet u hieronder. Het formaat van het prentje is 6x6 cm. In de benedenmarge staat te lezen: "Taurus 2e staat 13/3 e.a. Wim Zwiers '85", alles in potlood. Dit is waarschijnlijk een onvoltooid exemplaar (ook de aanduiding '2e staat' wijst daarop), want de signatuur met opusnummer, die hij gewoonlijk in de plaat aanbracht, ontbreekt hier nog.

Wim Zwiers: "Portret Dick v.d. Eijk"

In 2001 maakte Zwiers dit portret van Dick v.d. Eijk, over wie ik verder niets aan de weet ben gekomen (behalve dat hij rookte). Over het prentje zelf is wel het een en ander te vertellen: het is een kopergravure van 7,5x9,7 cm (hxb), het is nr. 1 uit een oplage van  (maximaal) 50, en het is nr. 505 uit de opuslijst kleingrafiek van de kunstenaar.

Wim Zwiers: "Belle van Zuylen"

Dit kleine portretje van Belle van Zuylen maakte Zwiers in 1986, als component van een exlibris voor Jan Stomph. Zwiers reserveerde een 40-tal afdrukken van alleen het portret (ik weet niet of dat aantal ook werkelijk is afgedrukt; vermoedelijk niet). We kunnen deze afdrukken letterlijk beschouwen als "avant la lettre". Het complete exlibris, waarop het hoofd van Belle is omkaderd met het Venussymbool (of vrouwenteken), is hieronder ook weergegeven. Het formaat van beide is (uiteraard) hetzelfde, te weten 5,9x4,9 cm (hxb), en beide zijn gesigneerd met potlood. Bij het portret sec zijn daar nog enkele wetenswaardigheden aan toegevoegd: titel, oplage-aanduiding "40/1", "c2" (= kopergravure), "e.a." (= eigen afdruk) en datering, ook alle in potlood. Belle van Zuylen, die leefde van 1740 tot 1806, was een Nederlandse schrijfster, die schreef in de Franse taal. Zwiers werkte vrijwel zeker naar de pasteltekening die de Franse kunstenaar Maurice Quentin de La Tour in 1766 van haar maakte en die zich bevindt in Musée d'art et d'histoire de Genève (afbeelding onderaan).

Engelien Reitsma-Valença: "De Rattenvanger van Hameln"

Deze kopergravure diende als illustratie bij het middeleeuwse Duitse volksverhaal, dat vooral bekend is geworden in de versie van de gebroeders Grimm. Deze illustratie verscheen in de navertelling door J. Reitsma, die in 1933 verscheen bij uitgeverij Versluys in Amsterdam. Deze J. Reitsma was, naar ik vermoed, de echtgenoot van Engelien. Zij maakte ook een exlibris voor hem, ook een kopergravure (9,7x4 cm, hxb), datering mij niet bekend. Het formaat van het rattenvanger-prentje is 9x14,3 cm (hxb). Rechts in de benedenmarge bevindt zich de signatuur en datering in potlood.

Hub Levigne: "Een vrolijk kerstfeest"

In vroeger tijden was het niet ongebruikelijk om een grafisch kunstenaar in de arm te nemen voor het ontwerp van een persoonlijke kerst- of nieuwjaarsgroet. Het hier getoonde prentje is daarvan een voorbeeld. De opdrachtgever was ene Fr. Donckers, van wie mij niets bekend is, behalve dat hij Levigne ook enkele exlibrissen op zijn naam heeft laten maken. De kerstwens is een kopergravure van 9x7 cm (hxb), die door de kunstenaar met de hand van kleur is voorzien. Linksonder bevindt zich de datering "'32" en de signatuur.

Hub Levigne: "Briketmachine"

Nog maar een mijnbouw-gerelateerde prent: deze vroege kopergravure van Levigne toont een zg. briketmachine. Briketten zijn baksteenvormige blokken van geperste brandstof, in het geval van Levigne van steenkoolgruis. Er waren destijds in Zuid-Limburg diverse briketfabrieken. De staatsmijn Wilhelmina in Terwinselen (gemeente Kerkrade) had er een, en ook de Oranje-Nassau 2 in Schaesberg (tegenwoordig Landgraaf). De foto onder toont een briketmachine van de ON2, die veel overeenkomst vertoont met die van Levigne, maar ze zullen er wel allemaal ongeveer zo hebben uitgezien. De gravure dateert van 1927 en kent een formaat van 24,8x17 cm (hxb). In de marge linksonder bevindt zich de signatuur in potlood.

Bron: www.demijnstreek.nl

Engelien Reitsma-Valença: "Ada en Frits"

Deze kopergravure toont de portretten en profil van Frits en Ada Reitsma-Kreiken, zwager en schoonzus van de kunstenares. De prent is zuiver lineair van uitvoering, arcering ontbreekt geheel (tenzij men de wenkbrauwen als gearceerd wil opvatten). Dit dubbelportret is  gemaakt in 1946, vrijwel zeker ter gelegenheid van het huwelijk van beide echtelieden, dat eveneens in 1946 werd voltrokken. De afmetingen zijn 20,3x15,8 cm (hxb).

Hub Levigne: De ontmoeting

Deze kopergravure van Levigne verscheen als bijlage bij het eerste nummer van het tijdschrift Halcyon, een uitgave van de bekende drukker/typograaf A.A.M. Stols (1900-1973). Het blad verscheen van 1940 t/m 1944, toen het door de Duitse bezetter wegens de heersende papierschaarste verboden werd. Het was gewijd aan het bibliofiele boek en de typografie en alles wat daarbij komt kijken, dus ook de grafische kunsten. Levigne vervaardigde deze prent (24x17 cm, hxb) in 1939. De signatuur linksonder is meegegraveerd in de plaat.

Jean-Paul Vroom: Salomé en Johannes de Doper

Deze illustratie maakte Vroom voor de De Roos-uitgave uit 1950 van Oscar Wilde's eenakter Salomé. Wilde schreef dit stuk in 1891, in het Frans. Een Engelse vertaling volgde in 1894. Opvoering van het stuk was in Engeland aanvankelijk jarenlang niet mogelijk op grond van een wet die uitbeelding van bijbelse figuren op het toneel verbood. Het bijbelse verhaal komt voor in het evangelie van Matteus, hoofdstuk 14, en ook in dat van Marcus, hoofdstuk 6. De gelijknamige opera van Richard Strauss is op het stuk van Wilde geïnspireerd. Deze gravure meet 16x10,6 cm (hxb).

Engelien Reitsma-Valença: Jongen met hond

Deze kopergravure uit 1936 kenmerkt zich door het ontbreken van arcering, waardoor de prent de indruk geeft van een potlood- of pentekening en de kracht van de lijn centraal staat. Hierdoor wordt de voorstelling tot zijn essentie teruggebracht, en de intimiteit van het moment gevangen. Deze prent heeft een formaat van 31,8x21 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd en gedateerd met potlood.

Hub Levigne: Neercanne

Deze kleine maar fijne kopergravure van Levigne toont het dorpje Neercanne, dat onder de rook van Maastricht, doch op Belgisch grondgebied, gelegen is en vooral bekend vanwege het plaatselijke kasteeltje aan de Nederlandse kant, dat men in Maastricht e.o. graag met het Franse synoniem chateau aanduidt... Dit chateau, dat tegenwoordig een horeca-functie heeft, is onder meer verbeeld door W.J. Rozendaal in een houtgravure en door Henri Jonas in een houtsnede. De gravure van Levigne meet 13x9 cm (hxb) en dateert van 1930 of eerder, want deze is afgebeeld in het Zuid-Limburgnummer van het katholieke tijdschrift De Gemeenschap, 6e jaargang, 1930; de titel luidt daar kortweg "Dorp"; de titel "Neercanne" staat op de achterkant van mijn exemplaar. In de benedenmarge bevindt zich de oplage-aanduiding "23/25".