Ru van Rossem: Festival in Florence

Deze kopergravure/aquatint is één van de vier illustraties die Van Rossem maakte voor een uitgave van The Folio Society, een uitgeverij van fraai uitgevoerde boekwerken, opgericht in 1947 en oorspronkelijk gevestigd in Londen. De hier getoonde gravure stond afgebeeld in een werk van William Congreve, getiteld Incognita or Love and Duty Reconcil'd, verschenen in 1951. Aan de Folio-edities hebben honderden illustratoren meegewerkt, van wie Ru van Rossem, die destijds in Engeland woonde, er één was. De prent meet 16x10 cm (hxb), en dateert van 1950 of 1951; rechtsonder in de prent de initialen van de kunstenaar, signatuur in handschrift ontbreekt.

Ru van Rossem: "Giornata del francobollo 1961"

In december 1961 organiseerde de filatelievereniging in het Italiaanse Vicenza de Giornata del francobollo, oftewel de Dag van de postzegel. Van Rossem maakte hiervoor deze promotiekaart. Het is een tweekleurige houtgravure of houtsnede (het Italiaanse xilografia kan beide betekenen). Ik houd het op een houtgravure. Tussen diverse bouwwerken zien we een postduif met een postzegel van 20 lire in de snavel. Het formaat is 10x14,8 cm (hxb), rechtsonder bevindt zich de signatuur in potlood.

Ru van Rossem: "Het woord maakt u vrij"

Een man die een gekooide vogel bevrijdt, daarmee geeft Van Rossem uiting aan de titel van de prent. Het is een houtgravure van 10,3x14,8 cm (hxb). Ook in dit geval springt de trefzekere lijnvoering in het oog, en ook de expressieve kracht van de voorstelling. In de benedenmarge vinden we van links naar rechts de titel, de signatuur en de datering "55", alles in potlood.

Ru van Rossem: "Ster"

Deze linoleumsnede in 4 kleuren maakte Ru van Rossem in 1972 bij het gedicht Ster van Jan Jacob Slauerhoff (1898-1936). Dit gedicht maakte deel uit van de bundel Serenade, die in 1930 het licht zag. De hier getoonde uitgave van het afzonderlijke gedicht verscheen als nummer 4 in de 2e reeks van Pen en Burijn, een serie rijmprenten uitgegeven door Frits Haans (1920-1981), die behalve leraar Nederlands en schrijver/dichter ook een verwoed verzamelaar van exlibrissen en andere vormen van grafische kunst was. Het formaat van de lino is 30x24 cm (hxb).

Ru van Rossem: Slapende leeuwin

Een vroeg werk van Van Rossem, uit de tijd dat hij studeerde aan het Rijksinstituut tot opleiding van Tekenleraren in Amsterdam. Hij volgde die opleiding van 1941 tot 1945. Deze prent heeft het karakter van een studie, het lijkt er althans op dat de prent niet is afgemaakt. De toegepaste techniek is moeilijk te bepalen; dat het diepdruk is, is duidelijk, maar of we te maken hebben met ets, droge naald of zelfs kopergravure, durf ik niet met zekerheid uit te maken. Laten we het maar op een ets houden... De maten zijn 12,2 x 16,5 cm (hxb); rechtsonder gesigneerd en gedateerd "'44" in potlood.

Ru van Rossem: "De seizoenen II: late zomer"

Hoewel het nog pas lente is, hier alvast een voorproefje van de zomer in de vorm van deze grote ets aquatint van Van Rossem. Het is een vrij abstracte uitbeelding van de late zomerwarmte, die het vooral ook van de kleur moet hebben. De hoogte van deze prent is 35 cm, de breedte 49 cm. Behalve de titel en de signatuur, vinden we in de benedenmarge de oplage-aanduiding "2/35", de vermelding "l'épreuve d'artiste" en de datering "'59".

Ru van Rossem: "De Liguursche kust II"

Een imposante ets/aquatint in Italiaanse tinten; imposant niet alleen qua formaat, 34,5x49 cm (hxb), maar ook door de monumentale compositie en het sublieme kleurgebruik. Je bent als vanzelf geneigd je met de eenzame punteraar te vereenzelvigen... In de benedenmarge, zoals gebruikelijk bij Van Rossem, nog een schat aan informatie: behalve de titel is er de vermelding "l'epreuve d'artiste", de oplage-aanduiding "7/35", de datering "59" en uiteraard de signatuur.

Ru van Rossem: Dear friend I feel the silence..."

Bij een eerdere gelegenheid plaatste ik een kopergravure die Van Rossem maakte bij een gedicht/aforisme van Rabindranath Tagore, uit diens bundel Stray birds (1916). De hier getoonde prent hoort bij 'stray bird' nr. 122, die in zijn geheel luidt: "Dear friend I feel the silence of your great thoughts of many a deepening eventide on this beach when I listen to these waves." Deze kopergravure meet 22x12,5 cm (hxb); in de benedenmarge is de datering "'47" te lezen alsmede de aanduiding "eigen druk". Bekijk de andere 'stray bird'.

Ru van Rossem: "Two figures on the beach"

Tegen het abstracte aan, deze voorstelling van twee figuren op het strand; in de onderste is nog wel een vrouw te herkennen. De Engelstalige titel laat zich verklaren door het feit dat Van Rossem vele jaren in Engeland woonde en werkte. De techniek die is toegepast, is moeilijk te determineren, laat ik het een kleurendruk noemen, wellicht een combinatie van diepdruk en hoogdruk. Onderaan bevindt zich de datering "58", een oplage-aanduiding "1/40" alsmede de vermelding "l'épreuve d'artiste". De prent is ruim bemeten: 35x49,5 cm (hxb).

Ru van Rossem: "Siesta II"

Een grote kleurenprent van Van Rossem, waarvan de techniek niet een-twee-drie te doorgronden valt. Waarschijnlijk is het een combinatie van ets en een vorm van hoogdruk. We zien twee gehurkte vrouwen, beide met een baby of peuter op hun rug. Voor deze vrouwen beperkt de siesta zich kennelijk tot een korte zitpauze op het heetst van de dag, terwijl voor anderen een wat comfortabeler rustperiode is weggelegd. De prent is ruim bemeten: 34,5x49 cm (hxb); in de benedenmarge staat het jaartal "'59", evenals de vermelding "l'épreuve d'artiste" en de oplage-aanduiding "8/35".

Ru van Rossem: "The Fruitseller"

Een grote ets/aquatint (50x35 cm/hxb) van Van Rossem die hij maakte tegen het eind van zijn Engelse periode. Deze prent is gedateerd "'56". In 1957 kreeg hij een aanstelling aan de kunstacademie in Tilburg, waar hij tot aan zijn pensioen tekenen en grafiek doceerde. In de benedenmarge is vermeld (niet zichtbaar op de scan) "l'épreuve d'artiste" en de oplage-aanduiding "28/40". 

Ru van Rossem: "Listen my heart to the whispers..."

Met deze vroege kopergravure verbeeldt Van Rossem een vers van de beroemde Indiase schrijver/dichter/filosoof/Nobelprijswinnaar (voor literatuur, 1913) Rabindranath Tagore (1861-1941) uit diens bundel Stray birds (1916), een verzameling korte gedichten en aforismen, die Tagore's liefde voor natuur en eenvoud weerspiegelen. Hiervan bestaat een Nederlandse vertaling van de hand van Johan de Molenaar (1894-1969) getiteld Zwervende vogels. Het volledige vers luidt: Listen my heart tot the whispers of the world with which it makes love to you. De prent is gesigneerd en gedateerd "'47", verder is vermeld "eigen druk". De maten zijn 22,5x12,5 cm (hxb).

 

Ru van Rossem: Arabisch tafereel

Een vroeg ets van Van Rossem, wellicht een boekillustratie, al zou ik niet weten voor welke uitgave. We zien een momentopname, waarschijnlijk van een karavaan in een woestijn, met een flink aantal personen. Ook de dierenwereld is goed vertegenwoordigd met een kameel (of dromedaris), paarden, ezels (en/of muilezels en/of muildieren, ik kan ze niet uit elkaar houden...). Vrijwel centraal in het beeld wordt een jongeling door twee mannen voor een ruiter te paard geleid. Hoe het verder afloopt, is mij niet bekend, laten we er het beste van hopen... Deze ets meet 12,2x24,3 cm (hxb), en is rechtsonder gesigneerd en gedateerd "44".
Aanvulling: een behulpzame site-bezoeker wees mij erop dat deze prent het moment uitbeeldt waarop Jozef (zoon van Jakob) door zijn broers wordt verkocht aan de Ismaëlieten. De prijs was 20 zilverlingen. Dit verhaal is te lezen in Genesis 37. Mijn titel Arabisch tafereel is derhalve niet heel precies, maar ook weer niet volkomen misplaatst. Ismaël wordt immers algemeen beschouwd als de voorvader van de Arabieren.

Ru van Rossem: De vlucht naar Egypte

Nog een vroege ets van Van Rossem, met een bijbels thema dit keer: de heilige familie op de vlucht voor de kindermoord van Herodes. Deze episode inclusief de terugkeer komt alleen voor in het evangelie volgens Mattheus, t.w. in hoofdstuk 2 vers 13 t/m 23 (voor wie het nog eens wil nalezen). Beroemde kunstenaars hebben deze scène uitgebeeld, o.a. Rembrandt, Albrecht Dürer, El Greco, om er een paar te noemen. Overigens komt de ezel, die in de meeste verbeeldingen een prominente plaats inneemt, in de passage bij Mattheus niet voor. Van Rossem heeft het geheel in een Europees winterlandschap gesitueerd, een voorbeeld van anatopisme. Gezien de architectuur van de afgebeelde huizen en de aanwezigheid van een kerkgebouw zou je ook nog van anachronisme kunnen spreken. De bedoeling van de kunstenaar zou kunnen zijn aan te geven dat vluchten voor vervolging van alle tijden is en overal kan plaatsvinden. Of staat de heilige familie hier symbool voor de joodse bevolking van Europa? Dat deze prent tijdens de Tweede Wereldoorlog is gemaakt, maakt deze laatste betekenislaag alleen maar aannemelijker. De ets is gesigneerd en gedateerd "1944"; de maten zijn 19,5x13,2 cm (hxb).

Ru van Rossem: "Uilenspiegel en Lamme Goedzak"

De oudst bekende kopergravure van Van Rossem, in twee kleurvarianten nog wel. Ook deze prent maakte Van Rossem op jonge leeftijd (20/21 jaar), wellicht als boekillustratie. Tijl Uilenspiegel is vooral bekend geworden door de Franstalige Belgische schrijver Charles de Coster, die hem neerzet als Vlaams vrijheidsstrijder tegen de Spanjaarden. Veel meer info over Uilenspiegel is te vinden op de betreffende Wikipedia-pagina. Het prentje van Van Rossem is op beide varianten gedateerd "45" en verder is vermeld "eigen druk". De maten zijn 13,7x10,2 cm (hxb).

Ru van Rossem: Oude zwerver

Een klein maar fraai etsje van Van Rossem, dat hij in 1944, dus op jonge leeftijd, maakte. Hij geeft hier een knap staaltje van zijn tekentalent. De titel heb ik er zelf bij verzonnen; het kan natuurlijk net zo goed een oude man zijn die boodschappen heeft gedaan of op weg is naar de stomerij, maar dat klinkt toch minder artistiek. Vandaar. De maten van het prentje zijn 8,2x8,4 cm (hxb), rechtsonder (en linksonder in de plaat) signatuur en datering .

Ru van Rossem: "La ronde éternelle"

Een prent waarin diverse technieken zijn toegepast: in ieder geval kopergravure en ets aquatint. Rechtsboven zien we (waarschijnlijk) een deel van een draaimolen, "HOR" zou een gedeelte van het woord "horses" kunnen zijn. Prominent op de voorgrond een vrijwel naakte vrouw die "bespeeld" wordt door een straatmuzikant. Op beide beeldelementen zou de titel van de prent van toepassing kunnen zijn: de eeuwige rondgang, altijd hetzelfde liedje. Deze gravure is gemaakt in 1952 en meet 33x22,5 cm (hxb). In de benedenmarge staat vermeld "l'épreuve d'artiste".

Ru van Rossem: Stier

Een grote ets aquatint van 46x64 cm (hxb). De datering is 1967, het betreft nummer 39 uit een oplage van 125. Rechtsonder in de prent staat te lezen: "una espuerta de cal ya prevenda (lees: prevenida) a las cinco de la tarde". Dit is een fragment uit het gedicht La cogida y la muerte dat de Spaanse dichter Federico García Lorca (1898-1936) schreef in 1935. De vertaling luidt (ongeveer): een mand kalk die al gereed stond om vijf uur 's middags. Het gedicht werd geschreven naar aanleiding van de dood (in de arena van Manzanares) van de destijds befaamde stierenvechter/auteur Ignacio Sánchez Mejías (1891-1934).

Luister naar dit gedicht (en een aantal andere) in het Spaans, voorgelezen door de dichter:

of lees een Engelse vertaling.

Ru van Rossem: "Two figures watching helicopter"

Een grote ets aquatint uit de Engelse periode van de kunstenaar; deze is uit 1958. De titel dekt geheel de lading, 'n moeder en dochter (?) die naar een helikopter kijken. Het meisje lijkt het vlieg-tuig te willen grijpen, haar armen en handen doen mij in de verte denken aan die van het monument De verwoeste stad van Zadkine, dat vijf jaar daarvoor in Rotterdam werd onthuld. De maten van de prent zijn 48,8x33 cm (hxb).

Ru van Rossem: "Melon seller in Florence"

Deze grote linoleumsnede in 4(?) kleuren toont een meloenverkoper (m/v) in Florence. Een deel van de koopwaar wordt door het eigen kroost verorberd, wellicht om de koop- en eetlust bij potentiële klanten op te wekken. Ook deze prent dateert uit de Engelse periode van de kunstenaar, in dit geval het jaar 1956. Ik heb voor mezelf Van Rossem benoemd tot "de meester van handen en voeten"; die titel maakt hij ook hier weer waar (al blijven de voeten onzichtbaar). De druk meet 51x38 cm (hxb) en is genummerd "1/25".