Cor de Wolff: "Door 't venster van [...]"

Een merkwaardige prent van Cor de Wolff. Het is moeilijk te bepalen welke techniek hier is toegepast. Het is hoogdruk, maar wat precies? Het zou zelfs een kartondruk kunnen zijn. Ook de locatie is moeilijk te duiden. De volledige titel luidt: "Door 't venster vanuit m'n werkkamer". Maar waar die werkkamer zich bevond, zou ik niet weten. De datering van de prent, te weten "1918", zou een aanwijzing kunnen vormen, maar ik beschik niet over voldoende biografische gegevens om te kunnen zeggen waar hij in die tijd woonde en werkte. Hij heeft zich nogal wat verplaatst in de loop der jaren. Hoe het ook zij, het prentje meet 19,3x14,4 cm (hxb). De afdruk lijkt niet heel goed gelukt, en het is goed mogelijk dat er maar één exemplaar van geweest is. In de benedenmarge bevindt zich, behalve de titel, datering en signatuur, de vermelding "aan Mary". Of zij op dat moment al zijn echtgenote was, is mij ook niet bekend, maar ze zou het in ieder geval worden... In de prent zelf bevindt zich linksonder het monogram van de kunstenaar.

Hub Levigne: St. Tropez

Deze fraaie kopergravure maakte Levigne in 1951. Wij zien een authentiek aandoend hoekje aan de haven van St. Tropez met wat vissersbootjes en o.a. enkele vissers. Al vele decennia wordt dit vissersstadje in de zomer overlopen door de rijken der aarde, ook kunstenaars komen er graag. In de winter schijnt het een vrijwel uitgestorven indruk te maken. De aantrekkingskracht op de beau monde begon in de jaren '50, Levigne was er dus vroeg bij... De prent meet 20,5x14,1 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd met potlood. Onder de plaat graveerde de kunstenaar zijn naam en de datering, rechtsonder een zg. remarque in de vorm van twee vissen; deze komen niet op alle afdrukken voor, misschien slechts op enkele.

Germ de Jong: "Maastricht"

Germ de Jong was Fries van geboorte, maar was als kunstenaar veelal buiten Friesland actief, ook in het buitenland. Zijn opleiding genoot hij o.a. aan de Akademie voor Beeldende Kunst te Rotterdam en de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. De hier getoonde litho maakte mogelijk onderdeel uit van een kalender, maar zekerheid daarover heb ik niet. De afbeelding toont vermoedelijk de Pater Vink-toren (links) en de Helpoort, al lijkt de weergave niet heel nauwkeurig. Germ de Jong was de vader van o.a. Frans de Jong, ook vertegenwoordigd op deze site... De prent meet 21x28,5 cm (hxb) en is rechtsonder in de druk gesigneerd. Datering ontbreekt.

Henri Wils: "De Zuidblaak, waar vroeger Benedictus was"

Deze kleurenhoutsnede van Henri Wils toont een deel van Rotterdam, zoals het ooit was (en nooit meer zal worden...). We zien een stukje van de Zuidblaak, waar vroeger, in de woorden van de kunstenaar, Benedictus was. Benedictus was een drukkerij die in ieder geval in 1917 gevestigd was in het pand midden op de foto onder (fotograaf onbekend). Datzelfde pand herkennen we ook op de houtsnede. De Zuidblaak was de zuidzijde van de Blaak, die in 1940, na het Duitse bombardement, gedempt werd met het puin van de verwoeste panden. Henri Wils werd in 1892 geboren in Antwerpen, maar hij vluchtte aan het begin van de Eerste Wereldoorlog naar Nederland. Vanaf 1921 tot zijn dood in 1967 woonde en werkte hij in Rotterdam. De getoonde prent (13,5x19,7 cm, hxb) is rechts in de benedenmarge gesigneerd, links de titel en de vermelding "houtsnede"', alles in potlood. Datering ontbreekt en is mij ook niet bekend.

Zuidblaak Rotterdam rond 1910 (bron: Stadsarchief Rotterdam)

Wim Zwiers: "Villeneuve l'Archevêque"

Een vroege litho van Zwiers met een wat treurig dorpsgezicht. We zien een straatje in Villeneuve l'Archevêque, dat te vinden is in het Franse departement Yonne in de regio Bourgogne-Franche-Comté. Een kleine verkenning via Google Streetview leert dat het dorp 70 jaar later nog wel wat van zijn troosteloosheid heeft weten te behouden. De prent van Zwiers meet 23x18 cm (hxb); in de benedenmarge van links naar rechts de oplage-aanduiding "2/14", titel, signatuur en datering "'51".

Ernst Johne: "Radio Modern"

Deze ets-aquatint is van de hand van de in Rotterdam geboren kunstenaar Ernst Johne. Na zijn opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam was hij werkzaam in Rotterdam en Ridderkerk. Afgebeeld is een zo te zien gesloten vestiging van de legendarische electronicazaak Radio Modern, die in Rotterdam diverse filialen had. Het adres van dit pand heb ik niet kunnen achterhalen. Wel is duidelijk dat het op een hoek lag, en waarschijnlijk is het er niet meer. De prent kent een formaat van 18x17 cm (hxb); rechtsonder vinden we signatuur en datering "77", beide in potlood.

Arend Hendriks: "St-Lievens-Monstertoren te Zierikzee"

Deze ets van Arend Hendriks biedt een aanblik van de beroemdste toren van Zierikzee, de Sint-Lievens-Monstertoren, de vrijstaande kerktoren van de voormalige Sint-Lievenskerk. In de volksmond heet deze toren, om begrijpelijke redenen, ook wel de Dikke Toren. Zijn hoogte van 62 meter mag er overigens ook zijn. De bouw werd gestart halverwege de 15e eeuw en in de loop der jaren is er nog naarstig aan voortgebouwd en gerestaureerd. De ets, die 42x31 cm (hxb) meet, is in de plaat gedateerd "1927".  In de benedenmarge bevinden zich de titel en signatuur, beide in potlood.

Jacob Veldheer: Volendam

Deze ets van Veldheer toont een karakteristiek deel van Volendam, zoals het er in het begin van de 20e eeuw uitzag. Ik weet van deze prent de datering niet, maar ik plaats deze grof weg tussen 1890 en 1920. Van dit tafereel heeft Veldheer ook een vrijwel identieke houtsnedeprent vervaardigd. Het formaat van het hier getoonde exemplaar is 21,2x14,4 cm (hxb). In de benedenmarge rechts bevindt zich de signatuur in potlood.

Arend Hendriks: Oud Scheveningen

Op deze ets van Arend Hendriks zien wij een straatje in Oud Scheveningen, zoals het er ongeveer 100 jaar geleden uitzag. De gebouwtjes aan weerszijden van het steegje werden gebruikt om vis te roken, in het toenmalige Scheveningen uiteraard een intensief beoefende nijverheid. De toren op de achtergrond hoort toe aan de Nieuwe Kerk aan de Duinstraat. De prent kent een formaat van 32x20 cm (hxb); onderaan links vinden we de titel, rechts de signatuur, beide in potlood. Helemaal onder in de plaat, links van het midden, bevindt zich ook een signatuur, gevolgd door de datering "1931".

Piet Landkroon: "Cavalerie"

Schilder/tekenaar/graficus Piet Landkroon werd in 1907 geboren in Amsterdam, en overleed daar in 1997. Het grootste deel van zijn leven was hij werkzaam in de hoofdstad, waar hij ook zijn opleiding tot kunstenaar volgde, aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. Op deze prent zien we een groep cavaleristen passeren, met enig ontzag gadegeslagen door een passerend hondje. Het decor is de Amsterdamse Nieuwmarkt in de regen met centraal op de achtergrond de Waag. Ik kan niet met zekerheid zeggen of we hier met een ets dan wel met een (koper)gravure van doen hebben; het is in ieder geval diepdruk. Het formaat is 23,2x31,2 cm (hxb). Rechts in de benedenmarge is de prent gesigneerd en gedateerd "'40", links vinden we de titel, alles in potlood. Helemaal links, in gedrukte vorm, nogmaals de naam van de kunstenaar met de toevoeging "Sc", wat staat voor 'sculpsit' (= heeft het gegraveerd). 

Georg Ruijter: "Koninklijk Paleis"

De laatste prent uit de map Stadsgezichten van Amsterdam is van de hand van Georg Ruijter en toont een deel van het Koninklijk Paleis op de Dam, zoals het opdoemt wanneer men het nadert vanuit de Eggertstraat (als ik mij niet vergis). Het straatbeeld was in 1936, toen deze houtsnede gemaakt werd, een stuk rustiger dan tegenwoordig... De maten van de prent zijn 24,8x18 cm (hxb); rechts in de benedenmarge bevinden zich signatuur en datering.

Georg Ruijter: "St. Nicolaaskerk"

De tweede bijdrage van Georg Ruijter aan de map Stadsgezichten van Amsterdam (1936) is deze houtsnede met daarop de St. Nicolaaskerk, ook wel de basiliek van de Heilige Nicolaas geheten, of nog officiëler de H. Nicolaas binnen de veste. De basiliek ligt schuin tegenover het Centraal Station aan de Prins Hendrikkade. Het standpunt van de kunstenaar bevond zich zo ongeveer op de Oudebrug (vergelijk de foto), al lijkt Ruijter wat hoger te hebben gestaan of gezeten (of heeft hij de Schreierstoren, midden in beeld, voor de gelegenheid wat kleiner gemaakt?). De prent meet 25,5x18 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd en gedateerd.

Cor de Wolff: "Pleintje"

Deze ets van De Wolff dateert, getuige de vermelding in de benedenmarge, van 1934. We zien een plein waar iets van een volksfeest gaande is; er wordt althans gedanst... Op de scan nauwelijks te zien, maar rechts achteraan bevindt zich Café de Groote Pint, en op de gevel links staat te lezen: Bank voor Philantropie, met de cynische toevoeging Steun aan overleden kunstenaars. In de benedenmarge staat nog vermeld "18 ex", rechtsonder is de prent gesigneerd en gedateerd, in potlood. De maten zijn 19,5x15,5 cm (hxb).

Georg Ruijter: "Damrak"

In 1936 gaven Jan van Keulen en Georg Ruijter een map uit met zes houtsneden met stadsgezichten van Amsterdam. De drie van Van Keulen plaatste ik al eerder, hier volgt de eerste van Ruijter. We zien een beregend Damrak zoals het er ruim 80 jaar geleden bij lag, met slechts enkele automobielen en wielrijders, benevens enige voetgangers. Rechts is het Amsterdamse filiaal van de Bijenkorf zichtbaar, dat in 1915 werd geopend; centraal staat de toren van de Beurs van Berlage, die in 1903 werd opgeleverd. Aan de linkerkant bevindt zich Hotel Café Restaurant De Roode Leeuw, dat in 1911 op deze plek zijn deuren opende. De prent heeft een formaat van 25x17,7 cm (hxb) en is rechtsonder in potlood gesigneerd en gedateerd "'36".

Jan van Keulen: "Hoekje aan het Rokin"

Dit is de derde houtsnede die Jan van Keulen bijdroeg aan de map "Stadsgezichten van Amsterdam", die hij samen met Georg Ruijter in 1936 het licht deed zien. Midden in beeld figureert de achtergevel van boekhandel J. Emmering, waarvan de ingang gelegen was aan de Langebrugsteeg 2. De eronder geplaatste foto uit 1930 toont vrijwel hetzelfde deel van het Rokin; opvallend verschil met de houtsnede is dat het opschrift op de pui luidt: "UNIVERSITEITSBOEKHANDEL", terwijl bij Van Keulen slechts sprake is van "BOEKHANDEL". Hier liggen naar ik aanneem praktische overwegingen aan ten grondslag, want het is niet zo waarschijnlijk dat het opschrift in 1936 anders was dan 6 jaar eerder. De prent meet 25x17,6 cm (hxb); rechtsonder vinden we de signatuur en datering "'36" in potlood.

Fotograaf onbekend (bron: beeldbank.amsterdam.nl)

Cor de Wolff: "Oude huizen"

Waar dit stadsgezicht geplaatst moet worden, durf ik niet te zeggen. Mogelijk is het in Amsterdam, want daar heeft de kunstenaar vanaf 1927 tot aan zijn dood in 1963 gewoond en gewerkt. We zien een aantal wat onderkomen achtergevels en een scheepshelling met daarop een scheepje, wellicht een rondvaartboot. Getuige de vermelding in de benedenmarge is dit een droge-naaldets, een diepdruktechniek waarbij rechtstreeks in de plaat wordt gekrast. De prent is gesigneerd en gedateerd "1931" en het is nummer 2 van 15 afgedrukte exemplaren. Het formaat is 24,7x18,7 cm (hxb).

Jan van Doorn: "De straat"

Op deze grote houtsnede (35,5x27,2 cm, hxb) van Van Doorn zien wij een bont gezelschap voor een rij gebouwen, waarvan het middelste het opschrift "LIFE CLUB" draagt. Helemaal op de voorgrond is een deel van een slagboom zichtbaar, die wellicht de overgang naar de dood symboliseert. Eén keer moeten we er allemaal aan geloven, zonder onderscheid des persoons. Wat zich aan gene (of in dit geval aan deze) zijde van de slagboom bevindt, daar kunnen wij slechts naar raden... In de benedenmarge bevinden zich de signatuur, de datering "1947", de titel, de vermelding "houtsnede" en de oplage-aanduiding "11/20".

Bob Lokhorst: "Neige"

Het is zo'n beetje hartje winter, maar daar is buiten niet veel van te merken. Hoe het ook kan zijn toont deze houtsnede van Lokhorst, met een verstild dorpsgezicht in de sneeuw. Het is aannemelijk dat dit ergens in Frankrijk is, maar zeker is het natuurlijk niet. In de benedenmarge vinden we links de titel, rechts de signatuur en in het midden de gebruikte techniek: "gravure". Dit moet opgevat worden als '-snede', of het hout of linoleum betreft is moeilijk vast te stellen (zie ook de explicatie bij de prent Boom). De maten zijn 12.2x15,3 cm (hxb); datering ontbreekt.

Jan van Keulen: "Zuiderkerk"

Na de Reguliersbreestraat hier de tweede houtsnede van Van Keulen uit de serie Stadsgezichten van Amsterdam. Het is me, denk ik, gelukt vast te stellen vanaf welk punt de kunstenaar dit beeld heeft vastgelegd: waar het Rusland uitkomt op de Kloveniersburgwal en waar de Raamgracht begint. De brug waarop de fietsen staan, is de brug die we zien op de prent van Van Keulen, die dus wat lager en verder weg stond. Het geboomte dat nu het zicht op de gevels van de Raamgracht ontneemt, was er in 1936 nog niet. De prent kent een formaat van 25,2x17,4 cm (hxb), en is rechtsonder in potlood gesigneerd en gedateerd "'36".

© Google Street View juni 2018

Jan van Keulen: "Reguliersbreestraat"

In 1936 verscheen er een map met zes stadsgezichten van Amsterdam, allemaal houtsneden, drie van de hand van Georg Ruijter en drie van Jan van Keulen. Afgezien van de zes stadsgezichten waren er een omslag en een inhoudsopgave, die ook beide als houtsnede waren uitgevoerd. Het omslag is verzorgd door Van Keulen, getuige zijn monogram linksonder in de afbeelding, en de inhoudsopgave waarschijnlijk eveneens. Het geheel was een project in eigen beheer, want beide kunstenaars worden op de titelpagina vermeld als drukker en uitgever. Als eerste van de 6 (nummer 2 van de map) zien we hier de Reguliersbreestraat, gezien vanuit de richting Rembrandtsplein met in de verte de karakteristieke contouren van de Munt. Aan de rechterkant de bioscoop Cineac, gebouwd in 1934 naar een ontwerp van architect Jan Duiker, een belangrijk vertegenwoordiger van de Nieuwe Zakelijkheid. De prent van Van Keulen meet 25,2x18,1 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd. De houtsneden van omslag en inhoudsopgave meten resp. 22,6x9,5 cm en 19x8,4 cm (hxb).

Omslag

Inhoudsopgave