Jan Battermann: Molen

Een kleine houtgravure van Battermann, voorstellende een molen. Ik ben geen molenkenner, dus geen idee wat voor type molen het is en waar hij zich bevindt. Er is ook een waterrad te zien, dus deze molen zal wel een rol spelen in de waterhuishouding. Daarbij wordt de windenergie gebruikt om het schoepenrad in beweging te brengen en daarmee het water uit een polder naar een hoger niveau te brengen en uiteindelijk uit de polder te verwijderen (ik weet er eigenlijk toch wel ìets van...). Het prentje heeft een formaat van 14x9,5 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd. Mij is geen datering bekend.

Jan Battermann: Visvangst

Deze kleine houtgravure van 10x16 cm (hxb) toont een scheepje met zeven opvarenden, van wie er een doende is een vis binnen te halen (of uit te zetten?). De prent zou een illustratie kunnen zijn bij een verhaal, maar ik zou niet weten welk. De klederdracht van de bemanning doet nogal exotisch aan en ook het bootje is niet van hier, om het maar zo te zeggen. Rechts in de benedenmarge vinden we de signatuur en datering "'65", beide in potlood.

Jan Battermann: "Zelfportret met vrouw"

Battermann heeft voor dit zelfportret qua formaat flink uitgepakt: 41x34,5 cm (hxb). De titel van de prent is weliswaar voor tweeërlei uitleg vatbaar, maar ik vermoed dat de afgebeelde vrouw Battermann's echtgenote Willy is. Zekerheid daarover heb ik niet, want ik heb haar nooit ontmoet of gezien. Behalve de titel is door de kunstenaar in de benedenmarge aangegeven dat het een houtsnede is en ook een handdruk, bovendien dat dit exemplaar nummer 11 is van de oplage van 12. Verder bevinden zich onderaan de signatuur en datering "1967". Alle bijschriften zijn in potlood uitgevoerd.

Jan Battermann: "Liefdespaar III"

Deze ongedateerde houtgravure van Jan Battermann is zijn derde met de titel "Liefdespaar". De nummers I en II stammen uit het jaar 1959, van nummer III heb ik het jaar van ontstaan niet kunnen achterhalen, maar deze zal vermoedelijk niet veel later dan de eerste 2 tot stand zijn gekomen. De prent heeft, net als de andere twee, een formaat van 20x15 cm (hxb). In de benedenmarge vinden we de titel, de vermelding "houtgravure" en de signatuur, alles in potlood.

Jan Battermann: Moeder en kind

Dit kleine prentje, een houtgravure van 7,5x10,1 cm (hxb), maakte waarschijnlijk deel uit van een geboorteaankondiging, al weet ik dat natuurlijk niet zeker en al helemaal niet van wiens geboorte... In ieder geval getuigt het van Battermann's technische beheersing van de houtgravure-techniek. Dit werk, dat dateert van 1959, is rechtsonder gesigneerd in potlood.

Jan Battermann: "Graphic art from Holland"

Deze abstracte linosnede maakte Battermann in 1966, mogelijk bij gelegenheid van een tentoonstelling, als affiche of als omslag van een catalogus. Het opvallende van deze prent is de suggestie van lijnen met pen en penseel, die toch echt allemaal in linoleum gesneden zijn. Het formaat is 23,2x13 cm (hxb); rechtsonder bevindt zich de signatuur met datering, in potlood.

Jan Battermann: Portret Theun de Vries

Jan Battermann heeft verscheidene portretten in deze stijl gemaakt, dit is er een van de bekende Friese auteur Theun de Vries (1907-2005). De Vries schreef meer dan 100 boeken, waarvan Het meisje met het rode haar en Stiefmoeder Aarde waarschijnlijk de bekendste zijn. Deze houtgravure meet 15,7x12,4 cm (hxb); oplage en datering zijn mij niet bekend.

Jan Battermann: "Bijeenkomst"

Deze herinneringsprent, een linosnede in 3 kleuren, maakte Jan Battermann ter gelegenheid van een bijeenkomst van exlibrisverzamelaars ten huize van collega-graficus Gerard Bergman. Afgezien van het gezelschap verzamelaars (zie detail), gedrukt in zwart, bestaat het beeld geheel uit letters. Eenzelfde tekst is 2x afgedrukt in rood en in bruin, de laatste 180° gedraaid. De gebruikte kleuren en de verzamelaars maken de tekst in eerste instantie moeilijk leesbaar, maar door in een fotobewerkingsprogramma de kleuren aan te passen en de prent ook op z'n kop te houden wordt een en ander duidelijker. De letterlijke tekst (het hoofdlettergebruik buiten beschouwing gelaten) luidt: 25ste bijeenkomst ten huize van Gerard Bergman Zeist. Ter illustratie heb ik de twee gemodificeerde versies hieronder ook weergegeven. De maten van de prent zijn 25,2x17,2 cm (hxb);  in de benedenmarge vinden we vlnr de titel, de oplage-aanduiding "9-30", signatuur en de datering "65".

Detail

Met aangepaste kleuren.

Met aangepaste kleuren en 180° gedraaid.

Jan Battermann: "Wat zij bedoelen"

In 1969 maakte Jan Battermann deze  lino bij een gedicht van Jan Hanlo, getiteld Wat zij bedoelen. Het is een abstracte voorstelling, waarin met enige moeite een gezicht en een vogel te onderscheiden zijn. Het gedicht en de prent vormden samen het 5e poëzieblad in de reeks Pen en burijn, een project van de Bredanaar Frits Haans. In het colofon is sprake van een driekleurenlino, terwijl er 6 verschillende kleuren te ontdekken vallen. Door te drukken met blauw, rood en geel konden ook de mengkleuren paars (rood over blauw), groen (geel over blauw) en oranje (geel over rood)  gerealiseerd worden. De volgorde van de drukgangen was daarbij waarschijnlijk blauw, rood, geel, in ieder geval geel als laatste. Het formaat van de lino is 25,3x20,2 cm (hxb) en deze is gesigneerd door de kunstenaar. Het gedicht en het colofon geven de indruk ook in lino of hout gesneden te zijn, maar in werkelijkheid zijn beide gedrukt met de zg. Houtsnedeletter (ontwerper mij niet bekend). Het was ongetwijfeld de bedoeling dat ook het gedicht zou zijn gesigneerd, ware het niet dat de dichter nog voor de totstandkoming van het blad ten gevolge van een noodlottig verkeersongeluk op 15 juni 1969 om het leven kwam, aldus het colofon.

Jan Battermann: "Portret Herber Blokland"

Herber Blokland (1923-2001) was onder bibliofielen vooral bekend als eigenaar van de Arethusa Pers, destijds gevestigd in Baarn. De pers verzorgde talrijke bibliofiele uitgaven, meestal voorzien van originele grafiek. In 1968 maakte Jan Battermann dit portret van hem, een houtgravure van 24,5x18,5 cm (hxb). In de benedenmarge bevindt zich de titel, de aanduiding "houtgravure", signatuur en datering, allemaal in potlood. Een oplage-aanduiding ontbreekt.

Jan Battermann: "Portret van Ir. H.G.J. Schelling"

Hermanus Gerardus Jacob Schelling (1888-1978) was architect bij de Nederlandse Spoorwegen. In die functie ontwierp hij vanaf de jaren '20 tot in de jaren '60 een flink aantal NS-stations, o.a. die van Leiden, Amsterdam-Muiderpoort en Zutphen. In zijn vrije tijd was hij verzamelaar van grafiek, meer in het bijzonder van exlibrissen en gelegenheidsgrafiek. Van zijn hand verschenen daarover enkele publicaties. Dit portret door Battermann is gedateerd "68" en werd meer dan waarschijnlijk vervaardigd ter gelegenheid van Schelling's 80e verjaardag. Het is een zeer doorgewerkte houtgravure, waarin vele tinten grijs te ontwaren zijn. De prent is in de benedenmarge gesigneerd en gedateerd; verder is daar vermeld de titel, "Houtgravure", "Eigen druk" en "7-25" (= nummer 7 uit een oplaag van 25). Het formaat is 25x20,5 cm (hxb).

Jan Battermann: Naakt

Een kleine houtgravure dit keer, van Jan Battermann. Hij was de 40 al gepasseerd toen hij zich voor het eerst met grafiek ging bezighouden; dat was medio jaren '50. In deze prent lijkt hij te experimenteren met toon, door op verschillende manieren te arceren in een losse, tekenachtige stijl. Het levert een spontaan en ook enigszins abstract resultaat. De prent meet 20x6,5 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd.

Jan Battermann: "Het gezin"

Tijd voor wat kleur in deze donkere decemberdagen, van oudsher een periode waarin familie en gezin centraal staan, zeker in de tijd dat deze prent tot stand kwam, te weten in 1956. Het is een linogravure in 5 kleuren; rechtsonder de signatuur en het jaartal, linksonder bevinden zich de titel en de oplage-aanduiding "190-300". De afmetingen van deze prent zijn 43x27 cm (hxb).

Jan Battermann: Naakt

Een naar abstractie neigend naakt van Battermann, bescheiden van formaat, 20x6,5 cm (hxb), vermoedelijk ontstaan in 1964. Het is een linoleumsnede (of -gravure, in dat geval met burijn gestoken). Deze kunstenaar heeft zich in allerlei richtingen bewogen, van bijna braaf figuratief tot uitbundig abstract. Hier zit hij er zo'n beetje tussenin.

Jan Battermann: "Familie"

Een druk in drie kleuren (geel, blauw en zwart, het groen is geel over blauw, of andersom) van Battermann. We zien een tamelijk geabstraheerd gezinsportret, vader, moeder en kind. In de benedenmarge staat vermeld "eigen druk", "20/24" en "1964", hoewel een oeuvrelijst uit 1966, opgesteld door G.J. Rhebergen, als datering 1961 geeft. Verder staat te lezen ""hout- en linogravure", ik neem aan dat de kleuren met lino gedrukt zijn, en het zwart met hout. Waarom hier van gravure sprake is, is mij niet helemaal duidelijk, je zou eerder denken aan een -snede. De maten zijn 42x18 cm (hxb).

Jan Battermann: "Echtpaar"

Onder de prent staat "linogravure", dat wil dus zeggen een linoleumplaat gegraveerd met burijn in plaats van, zoals gebruikelijk, gesneden met guts(en). Het verschil is (denk ik), dat met burijn wat fijner gewerkt kan worden. We zien een man en een vrouw, waarvan de laatste zich ontkleed bij haar echtgenoot op schoot genesteld heeft, tijdens of na het eten. Op de achtergrond wacht reeds de echtelijke sponde... De prent meet 28x21 cm (hxb) en is met potlood gedateerd "'57". Verder is nog vermeld "handdruk".

Jan Battermann: "Geboorte"

Nog een relatief abstracte prent van Battermann, een materiaaldruk/lino in drie kleuren dit keer, ongedateerd. De titel (linksonder) geeft enige richting aan onze beschouwing van deze prent, al wordt bv niet geheel duidelijk hoe de bevalling in zijn werk is gegaan of hoeveel personen in het tafereel figureren. Eveneens linksonder is de nummering "5/20" vermeld, de maten zijn 20x30 cm (hxb).

Jan Battermann: "Wonderbare visvangst"

Een redelijk uitgemolken thema in de religieus getinte beeldende kunst. Ook deze grote houtgravure van Battermann beweegt zich niet buiten de gebaande paden. Desondanks een fraai staaltje hoogdruk... De prent draagt geen jaartal, ik houd het op de jaren '60; het formaat is 38,5x29 cm (hxb).

Jan Battermann: "Prent-N.N."

Voor de broodnodige variatie, maar tegelijk bij wijze van uitzondering, een abstracte prent, die vooral indruk maakt door het uitbundige kleurgebruik. Het is niet zo gemakkelijk vast te stellen hoeveel kleuren (of drukgangen) er aan te pas gekomen zijn, maar ik tel er in de gauwigheid toch minstens zeven. Het is een linogravure, getuige de vermelding onderaan, waar verder te lezen staat dat het een "eigen druk" betreft, en het jaartal "71". De afkorting "N.N." in de titel staat, naar ik aanneem, voor "nomen nescio" (=de naam weet ik niet), wat hier dan zoveel betekent als "zonder titel". De afmetingen zijn 33x40 cm (hxb).

Jan Battermann: Het onbekende

Deze vroege linogravure van Battermann toont een man en een zittende naakte vrouw in een interieur met fles en glas op tafel. Waarom deze prent de titel 'Het onbekende' draagt, is mij dan ook een raadsel. Ik heb hem ontleend aan de werklijst vrije grafiek in Jan Rhebergen: De grafiek van Jan Battermann (1966), evenals het jaar van ontstaan, t.w. 1957. De afmetingen zijn 18x12 cm (hxb).