Wim Zwiers: "Villeneuve l'Archevêque"

Een vroege litho van Zwiers met een wat treurig dorpsgezicht. We zien een straatje in Villeneuve l'Archevêque, dat te vinden is in het Franse departement Yonne in de regio Bourgogne-Franche-Comté. Een kleine verkenning via Google Streetview leert dat het dorp 70 jaar later nog wel wat van zijn troosteloosheid heeft weten te behouden. De prent van Zwiers meet 23x18 cm (hxb); in de benedenmarge van links naar rechts de oplage-aanduiding "2/14", titel, signatuur en datering "'51".

Wim Zwiers: "Aan de Rotte"

Dit is een vroege ets van Zwiers, misschien wel uit zijn Rotterdamse academie-tijd in de jaren '40 van de vorige eeuw.. Afgebeeld zijn twee molens, waarvan op internet ook wel foto's te vinden zijn. De prent van Zwiers echter vertoont een molen-technische fout/vergissing. Voor zover ik kan nagaan draaien de wieken van (vrijwel) alle historische windmolens tegen de wijzers van de klok in; dat schijnt iets te maken te hebben met het gedrag van de wind op het noordelijk halfrond. Het komt nl vaker voor dat de wind ruimt (dwz draait van west naar noord), dan dat hij krimpt (dwz draait van west naar zuid). Een linksdraaiende molen blijft bij ruimende wind langer goed draaien. De molen links op de prent zou gezien de constructie van de wieken met de wijzers van de klok meedraaien. Zwiers heeft waarschijnlijk het hele tafereel in spiegelbeeld geëtst, maar bij de wieken heeft hij dat (abusievelijk) achterwege gelaten; het rasterwerk aan de wieken zit nl. aan de verkeerde kant, zo te zien ook bij de rechtse molen. De wieken van moderne windenergie-molens draaien om een of andere reden juist allemaal met de wijzers van de klok mee, wellicht omdat de stand ten opzichte van de windrichting automatisch wordt aangepast, waardoor de draairichting van de wieken er niet toe doet. Om praktische redenen draaien alle moderne windturbines op dezelfde manier, rechtsom dus (maar het had net zo goed linksom kunnen zijn). De prent van Zwiers meet 13,6x23,6 cm (hxb); in de benedenmarge bevinden zich titel (links) en signatuur (rechts), geheel links de vermelding "ets nr. 37", alles in potlood.

Wim Zwiers: "Taurus"

Wim Zwiers, een der laatste grote Nederlandse kopergraveurs, is op 14 november 2019 op 97-jarige leeftijd overleden. Hij laat een prachtig grafisch oeuvre na van vrije grafiek, exlibrissen en gelegenheidsprenten, waarin de kopergravure als techniek een prominente plaats inneemt. Zo maakte hij in 1985, onder de titel The Zodiac, een serie van twaalf kleine gravures, waarin hij de tekens van de dierenriem verbeeldde. Wim, geboren op 17 mei 1922, was zelf stier. Zijn interpretatie van dit sterrenbeeld, met wellicht een autobiografische inslag, ziet u hieronder. Het formaat van het prentje is 6x6 cm. In de benedenmarge staat te lezen: "Taurus 2e staat 13/3 e.a. Wim Zwiers '85", alles in potlood. Dit is waarschijnlijk een onvoltooid exemplaar (ook de aanduiding '2e staat' wijst daarop), want de signatuur met opusnummer, die hij gewoonlijk in de plaat aanbracht, ontbreekt hier nog.

Wim Zwiers: Staand naakt

Deze litho van Zwiers is niet gedateerd, maar kan met redelijke waarschijnlijkheid in de jaren '50 van de vorige eeuw geplaatst worden. Het is een fraaie academische naaktstudie met een formaat van 30,5x11 cm (hxb). Links onderaan vinden we de oplage-aanduiding "1/3" en de vermelding "eigen druk"; midden onder de signatuur, alles in potlood.

Wim Zwiers: "Juvat studium"

Deze linoleumsnede maakte Zwiers voor een uit de kluiten gewassen exlibris in opdracht van Johan Schwencke, wiens initialen in de boomkruin te vinden zijn. Johan Schwencke (1887-1981) was een actief verzamelaar en gepassioneerd promotor van het exlibris en andere kleingrafiek. Hij schreef er talloze publicaties over en was mede-oprichter van de Nederlandse Exlibriskring (NEK). De Latijnse tekst 'juvat studium' betekent zoveel als 'studie/studeren helpt/is nuttig'. De dame links levert haar bijdrage aan de boom der kennis, de man rechts maakt er gebruik van. Deze prent dateert van 1965, meet 14,8x10 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd met potlood.

Wim Zwiers: "Z"

Op deze ongedateerde linosnede van Wim Zwiers zien we twee stoeiende mannen, van wie de één doende is de ander van de letter Z af te duwen. Hij weet dit te bereiken door hem een Z te geven. Ik weet niet of Zwiers geprobeerd heeft alle letters van het alfabet op een dergelijke manier in beeld te brengen, of dat het bij de Z gebleven is... Hoe het ook zij, het prentje meet 12,5x10,5 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd.

Wim Zwiers: "Portret Dick v.d. Eijk"

In 2001 maakte Zwiers dit portret van Dick v.d. Eijk, over wie ik verder niets aan de weet ben gekomen (behalve dat hij rookte). Over het prentje zelf is wel het een en ander te vertellen: het is een kopergravure van 7,5x9,7 cm (hxb), het is nr. 1 uit een oplage van  (maximaal) 50, en het is nr. 505 uit de opuslijst kleingrafiek van de kunstenaar.

Wim Zwiers: "Belle van Zuylen"

Dit kleine portretje van Belle van Zuylen maakte Zwiers in 1986, als component van een exlibris voor Jan Stomph. Zwiers reserveerde een 40-tal afdrukken van alleen het portret (ik weet niet of dat aantal ook werkelijk is afgedrukt; vermoedelijk niet). We kunnen deze afdrukken letterlijk beschouwen als "avant la lettre". Het complete exlibris, waarop het hoofd van Belle is omkaderd met het Venussymbool (of vrouwenteken), is hieronder ook weergegeven. Het formaat van beide is (uiteraard) hetzelfde, te weten 5,9x4,9 cm (hxb), en beide zijn gesigneerd met potlood. Bij het portret sec zijn daar nog enkele wetenswaardigheden aan toegevoegd: titel, oplage-aanduiding "40/1", "c2" (= kopergravure), "e.a." (= eigen afdruk) en datering, ook alle in potlood. Belle van Zuylen, die leefde van 1740 tot 1806, was een Nederlandse schrijfster, die schreef in de Franse taal. Zwiers werkte vrijwel zeker naar de pasteltekening die de Franse kunstenaar Maurice Quentin de La Tour in 1766 van haar maakte en die zich bevindt in Musée d'art et d'histoire de Genève (afbeelding onderaan).

Wim Zwiers: Jonge vrouw

Zo'n 60 jaar geleden maakte Wim Zwiers deze wat hij noemt papier-lithografie. Ik heb eigenlijk geen idee wat ik mij daarbij moet voorstellen: papier i.p.v. steen? De meegedrukte tekst geeft aan dat deze prent werd gemaakt bij gelegenheid van de 9e N.E.K.-reünie (N.E.K. = Nederlandse Exlibris Kring), die op 29 december 1958 plaats vond ten huize van de kunstenaar, destijds woonachtig in Rotterdam. In diezelfde tekst is sprake van een oplage van 40 exemplaren. Vreemd genoeg draagt dit exemplaar nummer 43... Het geheel meet 24x19,5 cm (hxb).

Wim Zwiers: De heer Vijfvinkel

Deze houtsnede van Wim Zwiers dateert uit zijn jaren aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam, om precies te zijn uit het jaar 1944. De geportretteerde is een zekere heer Vijfvinkel, die met regelmaat model zat tijdens de tekenlessen. Deze afdruk is er een van een recente oplaag, die gemaakt is bij gelegenheid van het verschijnen in 2017 van een publicatie over het werk van de kunstenaar. In de benedenmarge vinden we de vermelding "Houtsnede X1", de oplage-aanduiding "400-122", de signatuur en de datering "1944", alles in potlood.

Wim Zwiers: "Herinnering aan Holland"

Deze linosnede uit 1986 was Zwiers' bijdrage aan een uitgave van de Exlibriskring der Wereldbibliotheek Vereniging, ter gelegenheid van het 21 FISAE-congres in Utrecht, ook in 1986. FISAE staat voor Fédération Internationale des Sociétés d'Amateurs d'Ex-Libris. De titel van die uitgave was Van woord tot beeld; Nederlandse kunstenaars illustreren 10 gedichten. De prent van Zwiers werd afgedrukt bij een Spaanse versie (vertaling Francisco Carrasquer) van het beroemde gedicht van Hendrik Marsman, met de nog beroemdere openingsregels "Denkend aan Holland / zie ik brede rivieren / traag door oneindig / laagland gaan"; in de vertaling van Carrasquer: "Pensando en Holanda / la veo encintada / por sus mansos ríos / de plata y mercurio / cruzando indolentes / llanos infinitos". "De plata y mercurio" (= van zilver en kwik) is een dichterlijke toevoeging van de vertaler. Ook bij Zwiers dwalen de gedachten enigszins af, hij ziet voor zijn geestesoog vooral een vrouwelijk lichaam, maar dat behoort uiteraard tot de vrijheden van de kunstenaar. Het hier getoonde exemplaar is een losse afdruk, in de benedenmarge gesigneerd en gedateerd, onder vermelding van de titel en de toevoegingen "4e staat", "X3" (= linoleumsnede) en  "e.a." (= eigen afdruk of épreuve d'artiste). Het formaat is 10x8,1 cm (hxb).

Wim Zwiers: "4 Baadsters"

Gezien het warme weer van de laatste tijd is deze verfrissende kopergravure van Wim Zwiers wel op z'n plaats: vier vrolijke baadsters spartelend in het water. Deze maakte hij in 1990. De afmetingen zijn beperkt: 9,3x8 cm (hxb). Dit exemplaar is nr 43 uit een oplaag van 45. In de benedenmarge verder de aanduiding "C2", hetgeen staat voor 'kopergravure'.

Wim Zwiers: "Leunende figuur"

Op deze grote linoleumsnede van Wim Zwiers zien wij een vooroverbuigend vrouwelijk naakt, op de rug gezien. Zwiers schuwde de grote formaten niet: in dit geval 53,5x38 cm (hxb). Door het sterke contrast en de slagschaduw wordt welhaast een carravaggistisch (bestaat dit woord?) effect bereikt. In de benedenmarge (buiten beeld) is de datering "1958" vermeld, alsmede de oplage-aanduiding "40/5".

Wim Zwiers: Vier vorstinnen

In 1980 maakte Wim Zwiers onderstaand exlibris voor Daniel de Bruin (1950-2010), die zelf ook een meer dan verdienstelijk exlibrismaker was. Het blad van Zwiers, een kopergravure, toont 4 Nederlandse vorstinnen, te beginnen links met koningin-regentes Emma, en met de klok mee Juliana, Wilhelmina en last but not least Beatrix, die vandaag haar 80e verjaardag viert. Namens grafiek-nl: "Hoera! Hoera! Hoera!" Getuige de oplage-aanduiding linksonder is dit nummer 27 van de 125; rechtsonder signatuur en datering in potlood, het formaat (van de koperplaat) is 11,8x11,8 cm (hxb).

Wim Zwiers: Invocatio

Deze houtgravure maakte Zwiers bij een gedicht van Hendrik Marsman (1899-1940), getiteld Invocatio (= aanroeping). Dit werd in 1974 als poëzieblad uitgegeven in de tweede reeks Pen en Burijn, een project van Frits Haans (1920-1981), waarin gedichten uit de Nederlandse literatuur werden verlucht met grafiek van eigentijdse kunstenaars. Frits Haans was, behalve als initiatiefnemer van de reeks P&B, op diverse fronten actief: hij was leraar Nederlands, schreef zelf gedichten en verhalen en was een enthousiast verzamelaar van (klein)grafiek. Van het gedicht van Marsman, die in deze uitgave overigens Henri genoemd wordt, is geen exacte datering bekend; het kwam tot stand in de periode 1919-1926, getuige de bij uitgeverij Em. Querido verschenen Verzamelde gedichten van Marsman. Wie het gedicht wil lezen, klikke hier. De gravure van Zwiers meet 15x9,5 cm (hxb). 

Wim Zwiers: Bezoekers

Onder de titel Bezoekers is deze prent vermeld in Michiel Kersten: De Nederlandse kopergravure [1900-1975] (Den Haag, 1989). Wat zij bezoeken is uit de afbeelding niet op te maken. Ze zijn zelf ook wel een bezoekje, althans een bezichtiging, waard... Ze vullen elkaar goed aan: de een heeft ruim bemeten ogen en oren, terwijl de ander het meer van zijn mondwerk moet hebben. Kersten meldt dat de oplage 50 exemplaren bedraagt, best mogelijk. In de benedenmarge van dit exemplaar heeft de kunstenaar zijn signatuur geplaatst met potlood, maar bovendien een oplage-aanduiding " /45"; hieruit zouden we kunnen opmaken dat dit nummer 45 is (of was de oplage 45?). Waarom vóór de schuine streep geen getal is vermeld, blijft onduidelijk. Naast de oplage-aanduiding lezen we bovendien "eigen druk". Het prentje meet 11,5x10 cm (hxb).

Wim Zwiers: Reünie NEK 1952

Deze litho maakte Wim Zwiers ter gelegenheid van een reünie van de NEK in december 1952. NEK staat voor Nederlandse Exlibris Kring, de voorganger van de vereniging Exlibriswereld, die tot op de dag van vandaag bestaat. Deze vereniging telt tussen de 300 en 400 liefhebbers en verzamelaars van exlibris en andere (klein)grafiek. We zien een strak gekapt vrouwenhoofd tegen een achtergrond van rechthoekige vormen en een netwerk van lijnen, hetgeen naar ik aanneem het levendige ruilverkeer tijdens de reünie symboliseert. De afdruk meet 16,5x16 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd en gedateerd in potlood.

Wim Zwiers: Liggende hond

Een "late" kopergravure van Wim Zwiers, die inmiddels de eerbiedwaardige leeftijd van 95 jaar bereikt heeft. Ik ben kinologisch niet onderlegd, dus ik kan het ras van de afgebeelde viervoeter niet nader specificeren dan 'hond'. De prent heeft een formaat van 15x10 cm (hxb); in de benedenmarge behalve de signatuur de vermelding "épreuve d'artiste", de datering "2003" en de oplage-aanduiding "25/1".

Wim Zwiers: Vrouw met vaas op het hoofd

Wim Zwiers heeft met name in de jaren '50 nogal wat litho's vervaardigd, dit is er één van: een vlot getekende vrouw in doorschijnende kledij met een vaas op haar hoofd. De prent, die bescheiden van formaat is (14,2x9,7 cm (hxb)), is met potlood gesigneerd en gedateerd "1952"; verder is nog aangegeven dat het een litho betreft.

Wim Zwiers: Koeienkop

Mijn voorkeur gaat uit naar 'koeiekop' maar op last van de Spellingscommissie dient het 'koeienkop' te wezen. Vooruit dan maar. Dit is een heel vroege kopergravure van Zwiers, uit de tijd dat hij in Rotterdam op de kunstacademie zat. Uitgebeeld is de kop van een dode koe naar het leven getekend, als je dat zo kunt zeggen. De kunstenaar heeft in de benedenmarge, behalve voor zijn handtekening, ruimte gevonden voor de vermelding "kopergravure", de oplage-aanduiding "50/15", de afkorting "e.a." (die staat voor 'épreuve d'artiste' of 'eigen afdruk') en de datering "1942". De prent meet 14x10 cm (hxb).