W.J. Rozendaal: Harlekijn met mandoline

Deze houtgravure van Rozendaal is gebruikt voor een huwelijksaankondiging. In de oeuvre-catalogus grafiek, samengesteld door C.J. Asselbergs, draagt deze prent de titel Arlequin met guitaar. Ik heb er maar een mandoline van gemaakt, want daar lijkt het instrument meer op. We zien een muzikant die kennelijk zojuist een aubade aan zijn geliefde heeft gebracht, waarvoor hij beloond wordt met een bloemengroet. De prent, met een formaat van 13,1x8,2 cm (hxb) is links midden in de druk gedateerd "1932" en in de benedenmarge rechts voluit gesigneerd met potlood.

W.J. Rozendaal: Het genie

Deze kleine houtgravure van 7x6,3 cm (hxb) maakte Rozendaal in 1931. De gravure werd ook gebruikt voor een exlibris op naam van de Utrechtse grafiekverzamelaar G.M. van Wees. Deze Van Wees was in 1945 één van de drie oprichters (samen met Charles Nypels en Chris Leeflang) van de befaamde Stichting De Roos, die vele bibliofiele uitgaven verzorgde, waaraan ook Rozendaal belangrijke bijdragen leverde. Voor het exlibris werd de oorspronkelijke gravure enigszins aangepast: de zwarte achtergrond werd deels weggesneden, waardoor de datering en signatuur in de linker benedenhoek het veld moesten ruimen; daarvoor in de plaats kwam er een signatuur in de rechter bovenhoek. De naam van Van Wees werd er met  loodzetsel onder gedrukt. Beide hier getoonde prentjes zijn in de marge rechtsonder gesigneerd met potlood.

W.J. Rozendaal: Gregor, im Bett

In 1948 verzorgde stichting De Roos te Utrecht een bibliofiele uitgave van Die Verwandlung, de beroemde novelle uit 1915 van Franz Kafka. Rozendaal leverde hiervoor 9 illustraties, volgens Asselbergs alle houtgravures (maar het zouden ook houtsneden kunnen zijn), die overigens door Rozendaal's echtgenote Petra van Leeuwen waren gestoken. Tussen de spijlen aan het voeteneind ontwaren wij de signatuur van Rozendaal en de afkorting P.sc., wat staat voor Petra sculpsit (= Petra heeft het gestoken/gesneden). Centraal op dit prentje zien wij Gregor Samsa, de hoofd-"persoon" van het verhaal, bij het ontwaken tot de ontdekking komen dat hij veranderd is in een buitenformaat geleedpotige. Kafka verwoordt het in de eerste zin van het verhaal aldus: "Als Gregor Samsa eines Morgens aus unruhigen Träumen erwachte, fand er sich in seinem Bett zu einem ungeheueren Ungeziefer verwandelt." Van de illustraties bestaan een aantal afzonderlijke drukken, waarschijnlijk proefdrukken, waarvan dit er één is. Het formaat is 7,9x9,6 cm (hxb); signatuur rechtsonder in potlood.

W.J. Rozendaal: "Ineke's boek!!"

Naast vrij grafisch werk heeft Rozendaal ook vele exlibris en gelegenheidsprentjes vervaardigd. Het hier getoonde is een van zijn exibrisontwerpen. We zien een aap en een haas die de degens kruisen over een boek. Wat de techniek betreft is hier sprake van een rode, een groene en een bruine clichédruk en als laatste drukgang een houtgravure in zwart. Van de houtgravure bestaan ook een aantal aparte afdrukken (onderste afbeelding). Deze is in het blok gesigneerd WJR met de toevoeging P.sc., hetgeen staat voor 'Petra sculpsit' en dat betekent: 'Petra heeft het gesneden'. Deze Petra is Petra van Leeuwen, met wie Rozendaal vanaf 1943 getrouwd was. Ineke, de eigenaresse van het exlibris, is Wilhelmina Maria (Ineke) Asselbergs, dochter van Carolus Johannes (Karel) Asselbergs, die met Rozendaal bevriend was. Beide prentjes zijn gesigneerd en gedateerd "45" in potlood. De houtgravure meet 6,4x9,5 cm (hxb), het exlibris is iets groter: 8,1x10,4 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: "Pour attraper au moins [...]"

Ook deze houtgravure maakte deel uit van de VAEVO/NEK-kalender voor het jaar 1934. In de kalender draagt deze prent het onderschrift "Pour attraper au moins un oblique rayon!" gevolgd door de vermelding "Baudelaire 1821-1867". Het betreft een dichtregel uit de bundel Les Fleurs du mal van Charles Baudelaire, die in 1857 verscheen. Mijn vrije vertaling luidt: "om ten minste nog een laatste straaltje op te vangen". Het prentje meet 13,5x9,5 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd.

W.J. Rozendaal: "Cogito, ergo sum"

In de eerder genoemde kalender van VAEVO en NEK voor het jaar 1934 figureerde ook deze houtgravure, en wel bij de maanden juli en augustus. Het onderschrift bij de prent luidde: "COGITO, ERGO SUM. (Je pense, donc je suis). Descartes 1596-1650". De afmetingen zijn 13,5x9,5 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: Gezicht tussen bloemen

Voor het jaar 1934 brachten de VAEVO en de NEK gezamenlijk een kalender uit voor hun leden. Rozendaal verzorgde voor die kalender de lay out, en hij leverde 6 houtgravures (hoewel het colofon spreekt van "houtsneden") met begeleidende tekst; de zes prenten waren (uiteraard) al in 1933 gereed. De uitvoering van de kalender was in handen van de firma Boosten en Stols in Maastricht. Van de oplage waren 400 exemplaren bestemd voor de Vereeniging tot bevordering van het aesthetisch elemement in het Voortgezet Onderwijs, afgekort VAEVO, en 550 exemplaren voor de Groot-Nederlandsche Kring van vrienden, verzamelaars en ontwerpers van exlibris en gelegenheidsgrafiek, kortweg de NEK. De kalender bestond uit 6 bladen, met ieder 2 maanden en één houtgravure. Op het blad januari/februari prijkte onderstaande houtgravure; de hier getoonde is een losse gesigneerde afdruk. Het formaat van de kalender is 24,8x41 cm (hxb), dat van de gravure 13,5x9,5 cm (hxb). De begeleidende tekst luidt: "Nichts vom Vergänglichen, / Wie's auch geschah! / Uns zu verewigen, / Sind wir ja da! Goethe 1749-1832". Daar kon men dan twee maanden over nadenken...

W.J. Rozendaal: Souvenir gothique

Deze van formaat bescheiden houtgravure maakte Rozendaal in 1934. Er zijn aan de centrale figuur nogal wat anatomische onregelmatigheden te ontdekken, met name de merkwaardige vergroeiing van de benen is opvallend. Wat de kunstenaar hiermee wilde uitdrukken, durf ik niet te zeggen. Hoogte en breedte van dit prentje zijn resp. 13,5x9,5 cm (hxb). In de benedenmarge bevindt zich rechts de signatuur in potlood.

W.J. Rozendaal: Vuurwerk

Deze linoleumsnede uit 1946 toont een vuurwerk dat in volle gang is; rechtsonder de silhouetten van het publiek, in de achtergrond nog enkele personen, verder weg op zee een schip. Meer dan waarschijnlijk hebben we te maken met het vuurwerk dat in Scheveningen werd afgestoken op donderdag 15 augustus 1946, waarover de Nieuwe Leidsche Courant van 16 augustus 1946 berichtte (zie hieronder). Dat een 12-jarige jongen met oogletsel naar het Ooglijdersgesticht aan de Tasmanstraat moest worden afgevoerd, vermocht de pret nauwelijks te drukken... Rozendaal heeft de vuurwerkinstallatie bekroond met zijn eigen initialen. Misschien maakte hij deze prent ter gelegenheid van zijn verjaardag, op 14 december. Linksonder in de prent is de datering "Dec. 1946" te vinden, rechtsonder in de marge de signatuur, in inkt. De maten zijn 16,5x19,8 cm (hxb).

Bron: leiden.courant.nu

W.J. Rozendaal: Steigerend paardje

Nog een kleine houtgravure van Rozendaal; Asselbergs gaf deze de titel 't Protest; steigerend oud paardje mee. Dit is een van de oudste gravures van Rozendaal (opus nummer 8), te dateren op 1927. Als gezegd klein van formaat: 7,9x5,9 cm (hxb). Linksonder in de druk vinden we de initialen van de kunstenaar, rechtsonder in de marge zijn signatuur in potlood.

W.J. Rozendaal: Autogyro

Dit apparaat, ontsproten aan de fantasie van Rozendaal, zou je een voorloper van de drone kunnen noemen. Deze kruising tussen een vliegtuig en een helikopter lijkt zich op eigen kracht en onbemand door het luchtruim te bewegen. De gravure dateert van 1931 (zie zijkant vlieg-tuig) en is bescheiden van formaat: 9,8x8,7 cm (hxb). Rechtsonder in de druk het monogram van de kunstenaar en in de benedenmarge zijn signatuur in potlood.

W.J. Rozendaal: Spin

Dit prentje van Rozendaal uit 1931 heeft volgnummer 39 in de oeuvrelijst van Asselbergs; er staat bij "kops-perenhout", dus het is een houtgravure. Er is heel wat priegelwerk aan te pas gekomen, niet in de laatste plaats vanwege de harige poten van het beestje, dat overigens redelijk vervaarlijk oogt. De afmetingen van deze gravure zijn 8,9x8,7 cm (hxb); rechtsonder de signatuur in potlood.

W.J. Rozendaal: Pegasus

'n Zeer vroege houtgravure van Rozendaal is deze verbeelding van Pegasus (Grieks Πήγασος), het vliegende paard der dichters. Deze gravure draagt volgnummer 7 in de oeuvrelijst houtgravures van Asselbergs en dateert van 1926. Volgens dezelfde Asselbergs is dit prentje o.a. gebruikt voor een verhuisbericht van drukkerij Boosten & Stols in Maastricht. De afmetingen zijn bescheiden te noemen: 5,9x7,9 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: "L'Amitié"

Een onontbeerlijk menselijk fenomeen: de vriendschap, hier verbeeld door Rozendaal in een houtgravure uit 1933. Twee vrienden gunnen elkaar, temidden van de verlokkingen van de kermis, de besteding van hun laatste stuiver. Kom daar tegenwoordig nog maar eens om. Deze prent, nr. 69 in de oeuvrelijst van Asselbergs, heeft een bescheiden formaat van 13,5x9,5 cm (hxb) en is rechtsonder gesigneerd in potlood.

W.J. Rozendaal: "Comedia Burlesca"

Deze grote prent maakte Rozendaal in 1963 in opdracht van het ministerie van O.K.W. (= Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen) in een oplage van 60. De prenten waren bestemd voor de Nederlandse kweekscholen. Wat er precies de bedoeling van was, is mij niet bekend. Wèl kreeg Rozendaal bij de opdracht enkele richtlijnen mee. Op het exemplaar uit de Collectie Boijmans (Rotterdam) heeft hij  in de marge geschreven: "Opdracht O.K.W. was: een voor leerlingen v.e. kweekschool begrijpelijke voorstelling." Kennelijk leefde bij O.K.W. de gedachte dat je bij de gemiddelde kweekschoolleerling niet al te veel kunstbeschouwelijke capaciteiten kon verwachten. Die ministeriële grondhouding weerspiegelt zich tot op de dag van vandaag in de ondermaatse salariëring van de basis-schoolleraren. Hoe het ook zij, Rozendaal nam de opdracht aan, met deze prent als resultaat. Het hier afgebeelde exemplaar is een proefdruk ("2e proef"), met in de marge een uitgebreide toelichting van Rozendaal aan het adres van ene heer Van Wessem, naar ik aanneem een ambtenaar van O.K.W. Voor de volledigheid geef ik die toelichting in zijn geheel weer:

Zeer geachte Heer van Wessem, De "Schoolprent": deze 2e proef bracht ik U even - met het plan U daarna telefonisch Uw mening te vragen. Ik kon niet wachten met afdrukken: pas na de oplage wist ik of mijn druk-plaat het uithouden zou. U ziet wel: met deze "volksprent" probeer ik in de [in het O.K.W.-schrijven aangeduide] "BELANGSTELLINGSSFEER" te komen - (al heb ik hierbij concurrentie v.h. stripverhaal) met vr.gr. W.J. Rozendaal

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de mededeling van Rozendaal een licht ironische ondertoon heeft. De toegepaste techniek is niet zonder meer duidelijk. In de beschrijving van het exemplaar uit de Collectie Boijmans is sprake van "linoleumsnede". Ook het Rijksmuseum bezit een exemplaar, waarbij als techniek "kartonsnede" wordt vermeld. Ik ben geneigd me bij het Rijksmuseum aan te sluiten, enerzijds vanwege de aard van de afdruk, anderzijds gezien Rozendaal's bezorgdheid omtrent de "houdbaarheid" van de drukplaat. De afmetingen zijn royaal te noemen: 47x61,5 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: Stilleven met dode vogel

Dit is een van de vele kleurendrukken die Rozendaal in de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw vervaardigde. Deze stamt uit 1957 en werd afgedrukt in een oplage van 17 stuks, waarvan dit exemplaar nummer 1 is. De titel is wederom ontleend aan de oeuvrelijst die C.J. Asselbergs in 1959 samenstelde. Dat de vogel dood is moge blijken uit het feit dat hij zijn pootjes in de lucht steekt. Het druktechnische procédé van deze prent is lastig te achterhalen, want Rozendaal experimenteerde er vrolijk op los (wat dat betreft). Meer dan dat het (deels?) hoogdruk betreft durf ik er niet van te zeggen. Het formaat is wél te achterhalen: 35,5x47,5 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: vrouw met bootje

Deze prent van Rozendaal valt voor sommigen maar net binnen de definitie van grafiek. De toegepaste techniek is een combinatie van materiaaldruk (textiel?) en cliché. Met name het cliché geniet in de wereld der grafiek een lage status, vooral omdat de kunstenaar geen rechtstreeks contact heeft met de drukvorm, het cliché, dat langs fotografische weg tot stand komt. Mede door de combinatie met materiaaldruk, maakt dit werk toch een sterk grafische indruk. De prent is gemaakt in 1941 en meet 12x14 cm (hxb).

W.J. Rozendaal: "Kasteel Poswick (Canne)"

Van het nabij Maastricht aan de oevers van de Jeker gelegen kasteel Neercanne, dat tegenwoordig een sterrenrestaurant herbergt, maakte Rozendaal in 1927 twee houtgravures, de ene wat fijner gesneden dan de andere. Oswald Poswick was de naam van de laatste kasteelheer; in de tijd van Rozendaal droeg het kasteel kennelijk (nog) zijn naam. Ter vergelijking plaats ik behalve de twee gravures een recente foto van het door Rozendaal afgebeelde gedeelte van het kasteel. Het enige duidelijke verschil vormen de vier dakkapellen op de foto die bij Rozendaal ontbreken. De kunstenaar heeft deze hoektoren van het kasteel ook gebruikt in de achtergrond van zijn prent The cutaway van 1931. Beide hier getoonde prenten zijn rechtsonder gesigneerd met potlood. Bij de fijnere variant  is ook de titel en het jaartal 1927 vermeld, alsmede de toevoeging "2e staat". Beide varianten zijn 16 cm hoog, de breedte is 11,5 cm voor de fijne en 12 cm voor de wat grovere variant.

.

W.J. Rozendaal: Zittende vrouw

Deze kleine houtgravure, 7,7x5,5 cm (hxb), sierde de uitnodiging voor een tentoonstelling van werk van Rozendaal en Willem Schrofer (1898-1968) in de zalen van de Haagsche Kunstkring, destijds gevestigd aan de Lange Houtstraat te Den Haag, tegenwoordig Denneweg 64. De expositie liep van 4 tot en met 25 mei 1940. Ik weet niet of er veel publiek op af kwam, want men had in die dagen wel wat anders aan zijn hoofd: 10 mei Duitse invasie, 14 mei bombardement van Rotterdam. Rozendaal en Schrofer waren elkaars collega als docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Dit prentje meet 7,7x5,5 cm (hxb) en is gesigneerd met potlood. Er is geen datering, maar Asselbergs geeft in zijn oeuvrelijst als jaartal 1940.

W.J. Rozendaal: Stilleven met Niasbeeldje

In de door C.J. Asselbergs opgestelde oeuvrelijst is dit nummer 1 in de afdeling Kleurendrukken. Daarbij wordt vermeld dat van deze prent in 1944 een oplage werd gedrukt "voor een goed doel" (te weten steun aan de ondergrondse beweging). Niet bekend is hoe groot die oplage was. Het hier getoonde exemplaar is door de kunstenaar in potlood gesigneerd en gedateerd "1943". Waarschijnlijk hebben we met een houtsnede in minimaal 5 kleuren te maken. We zien vooraan (waarschijnlijk) een schelp, rechts een vaas bloemen en links een beeldje van het Indonesische eiland Nias, dat ten westen van Sumatra ligt. Op internet vond ik onderstaande foto van een voorouderbeeldje dat behoorlijk lijkt op het model van Rozendaal. De prent meet 26,5x21,5 cm (hxb).