Charles Eyck: Kop

Deze litho van Eyck toont het portret van een mij onbekemde man. Je bent geneigd er een heilige of zelfs Jezus Christus in te zien, maar het ontbreken van een aureool maakt dat onwaarschijnlijk, temeer daar deze kunstenaar zeer scheutig was met het toebedelen van stralenkransen e.d. Hij liet als het ware geen gelegenheid onbenut om er een te plaatsen... Wie het dan wel is, blijft dus in het duister. Het lijkt mij overigens geen naar het leven getekend portret. Het formaat van de prent is 24,5x19,5 cm (hxb); linksonder bevinden zich signatuur en datering "'33", beide in potlood.

Engelien Reitsma-Valença: Zelfportret

Dit relatief vroege werk van Engelien Reitsma, staat niet in haar werklijst kopergravures in Michiel Kersten, De Nederlandse kopergravure [1900-1975] (Den Haag 1989). De oplage was waarschijnlijk maar klein. Getuige de datering rechtsonder naast de signatuur maakte zij deze prent in 1916; zij was toen 26 of 27 jaar oud. Het graveren leerde zij van Pieter Dupont en Johannes Aarts. Dat zij uitstekende leraren waren heeft Reitsma met een prachtig oeuvre bewezen. Deze gravure meet 29x21 cm (hxb)

Hub Levigne: "St. Jodocus de Pelgrim"

Jodocus of Judocus is een heilige uit het Franse Bretagne, die leefde in de 7e eeuw. Zijn belangrijkste wapenfeit was het stichten van een klooster in het uiterste noorden van Frankrijk. In de buurt van het klooster ontstond later het stadje Saint-Josse, dat het tot bedevaartsoord schopte. In het Nederlandse taalgebied is deze heilige beter bekend als sint Joost; de naam Judocus, die ik tot de categorie 'Zebedeus' zou willen rekenen, komt hier te lande nauwelijks voor. Levigne heeft de heilige fraai geportretteerd in deze kopergravure van 21,4x23,5 cm (hxb); rechtsonder is de prent gesigneerd in potlood, linksonder bevindt zich de datering "'32".

Robert (Ootje) Oxenaar: Twee gezichten

Deze ets maakte Oxenaar gedurende zijn opleiding aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. De stijlverwantschap met Ardy Strüwer (zie vorige prent) is hier m.i. goed te zien. Oxenaar zou in zijn latere loopbaan vooral roem verwerven met zijn ontwerpen van postzegels en bankbiljetten. Deze prent is linksonder gedateerd "1952", rechtsonder bevinden zich signatuur en de aanduiding "4I", alles in potlood. Die aanduiding "4I" komt overeen met die op de prent "Zittend naakt", die ik eerder plaatste. Dit doet vermoeden dat het toch het leerjaar en afdeling op de academie aangeeft. Het formaat is 10x16 cm (hxb).

Charles Eyck: Antilliaanse (2)

Jaren geleden plaatste ik een zogenoemde schaafprent, getiteld Antilliaanse, met vrijwel dezelfde voorstelling als op het bovenste deel van de hier gepresenteerde litho te zien is. Het is natuurlijk niet toevallig dat beide prenten in hetzelfde jaar ontstaan zijn, nl. in 1953. De schaafprent was wat kleiner van formaat dan de litho, die 30x20 cm meet (hxb). Dat komt mede door het toegevoegde onderste gedeelte met de pilasterachtige elementen, maar ook het bovenste deel is een slag groter. In de benedenmarge vinden we, behalve signatuur en datering "53", een aanduiding van de oplage: links "10 ex" en rechts "No 2", alles met inkt geschreven. De prent is ook op de steen gesigneerd en gedateerd (iets onder het midden rechts).

Johanna Haverkamp-Machwirth: Meisjesportret

Dit meisjesportret tegen een landelijke achtergrond, een lithografie van Johanna Haverkamp-Machwirth, is op de steen (rechtsonder) gedateerd "19" (=1919). Johanna Machwirth trouwde in 1907 met schilder/graficus Gerhard (Gerrit) Christiaan Haverkamp. Wie het geportretteerde meisje is, heb ik niet kunnen achterhalen, maar ik sluit niet uit dat het een dochter van de kunstenares is. Deze prent heeft een formaat van 28,7x27,5 cm (hxb); in de benedenmarge de oplage-aanduiding "18/25" en de signatuur, beide in potlood.

 

Jan Battermann: "Zelfportret met vrouw"

Battermann heeft voor dit zelfportret qua formaat flink uitgepakt: 41x34,5 cm (hxb). De titel van de prent is weliswaar voor tweeërlei uitleg vatbaar, maar ik vermoed dat de afgebeelde vrouw Battermann's echtgenote Willy is. Zekerheid daarover heb ik niet, want ik heb haar nooit ontmoet of gezien. Behalve de titel is door de kunstenaar in de benedenmarge aangegeven dat het een houtsnede is en ook een handdruk, bovendien dat dit exemplaar nummer 11 is van de oplage van 12. Verder bevinden zich onderaan de signatuur en datering "1967". Alle bijschriften zijn in potlood uitgevoerd.

Heino Brüll: "Zelfportret" (6)

Dit is het 6e en (voorlopig?) laatste zelfportret van Brüll dat op grafiek-nl verschijnt. Dit exemplaar is een relatief vroeg werk, het dateert uit hetzelfde jaar als het eerste zelfportret dat ik plaatste, nl. uit 1978. Nummer 1 is een realistisch en goed gelijkend portret, bij nummer 6 is daarvan niet direct sprake. Hier lijkt het meer te gaan om de gemoedstoestand of geestesgesteldheid van de geportretteerde dan om de fysieke gelijkenis. Verdere duiding laat ik graag aan de individuele beschouwer over. Deze prent is een linoleumsnede van 28x22,5 cm (hxb). De oplage-aanduiding in de benedenmarge luidt "6/15"; verder zijn daar de titel, de signatuur en de datering te vinden, alles in potlood.

Charles Eyck: Heiligenprentje 6

Een zesde exemplaar uit de map gelithografeerde devotieprentjes toont een aantal objecten uit het lijdensverhaal van Christus, dat hiermee dus symbolisch wordt voorgesteld. Deze voorwerpen vallen onder de noemer 'passiewerktuigen' of, in het Latijn, 'arma Christi' (de wapenen van Christus). Eyck heeft het aantal items nog beperkt gehouden, want op andere voorstellingen komen ook nog voor de geldbuidel van Judas, het zwaard van Petrus, de haan die driemaal kraaide, het wasbekken van Pilatus, drie dobbelstenen, om er een aantal te noemen. Het prentje van Eyck behoeft voor de moderne beschouwer wellicht nog enige toelichting, met name wat betreft de staf met het gespikkelde bolletje: deze stelt de stok met spons voor waarmee Jezus' dorst gelest werd. Het prentje, dat zo'n 9x6 cm meet (hxb), is rechtsonder met potlood gesigneerd.

Marinus Adamse: "Veere"

Op deze litho uit 1918 zien we het hoofd van een vrouw en profil naar rechts. Omdat linksboven in de prent de plaatsnaam Veere te lezen is, ga ik ervan uit dat de hoofdbedekking en wat er verder van de kleding te zien valt, tot de typische klederdracht van Veere (Walcheren) behoort. Volgens informatie van de Heemkundige Kring Walcheren waren er in 2015 op Walcheren nog 46 vrouwen die met enige regelmaat traditionele klederdracht droegen (tegenover 216 in 2003 en 993 in 1987). De prent meet 30x24,5 cm (hxb); rechtsboven in de druk bevindt zich de signatuur van de kunstenaar en de datering 1918.

Heino Brüll: Zelfportret 5

In tegenstelling tot de vier eerder geplaatste zelfportretten van Heino Brüll is er hier in de marge geen sprake van een vermelding "zelfportret". Toch hebben we hier ontegenzeglijk met een zelfportret van doen, opnieuw met hoed. Ook dit is een linoleumsnede, met een formaat van 26x22,5 cm (hxb), gesigneerd en gedateerd "'85"; verder vinden we in de benedenmarge de vermeldingen "épreuve d'artiste" en "e.d." (=eigen druk).

Charles Eyck: Heiligenprentje 5

Op dit vijfde lithoprentje uit de map van 14 uit 1932 staat sint Franciscus afgebeeld. Men zou licht kunnen denken dat we hier met Jezus Christus te maken hebben, vanwege de doorboorde handen en de steekwonde in de borst, maar de bruine pij en het kapsel wijzen overduidelijk op de heilige uit Assisi. De kruiswonden of stigmata, kunnen zich, althans volgens het katholieke geloof, manifesteren bij zeer intens gelovigen. Franciscus was volgens de overlevering de eerste die de stigmata ontving. Overigens is de borstwond doorgaans aan de rechterkant te vinden; het is goed mogelijk dat het feit dat de afdruk van de steen een spiegelbeeldig resultaat opleverde de kunstenaar parten heeft gespeeld. Het prentje, dat 9x6 cm meet (hxb), is met de hand gekleurd en rechtsonder gesigneerd met potlood.

Heino Brüll: "René"

Een expressieve "dubbele" litho, met René (of Renée?) naakt en gekleed. Als ik goed ben ingelicht is deze "litho" niet zoals gebruikelijk met een steen, maar met metaal vervaardigd;  De term litho is hier dan ook eigenlijk niet van toepassing, want litho betekent 'steen', maar omdat het procedé voor het overige min of meer gelijk is, houd ik het maar op litho. Het formaat is 49x57,5 cm (hxb); in de benedenmarge van links naar rechts de aanduidingen "4/5", "proefdruk", "litho", "René", "e/d" (=eigen druk), de signatuur en de datering "'83", allemaal in potlood.

Charles Eyck: Heiligenprentje 4

Een 4e blad uit Eyck's prentjesmap uit 1932, dit keer een afbeelding van Jezus als de Goede Herder. In het evangelie van Johannes 10:11 lezen wij:"Ik ben de goede Herder; de goede herder stelt zijn leven voor de schapen." Kom daar tegenwoordig nog maar eens om... Ook dit exemplaar is een handgekleurde litho met de maten 9x6 cm (hxb). Rechtsonder de handtekening van de kunstenaar in potlood.

Ab Steenvoorden: Vrouwenhoofd

Ab Steenvoorden heeft vele etsen vervaardigd, waaronder ook talrijke exlibrissen. Hier een vrij prentje van 12x9 cm (hxb), ongedateerd. Links en rechts naast het hoofd klinkt muziek, erboven is er een welig tieren van bloemen en planten, bekroond door een schelpachtig object. Dit soort levendige fantasie is een belangrijk kenmerk van de grafiek van deze kunstenaar.

Wim Zwiers: "Portret Dick v.d. Eijk"

In 2001 maakte Zwiers dit portret van Dick v.d. Eijk, over wie ik verder niets aan de weet ben gekomen (behalve dat hij rookte). Over het prentje zelf is wel het een en ander te vertellen: het is een kopergravure van 7,5x9,7 cm (hxb), het is nr. 1 uit een oplage van  (maximaal) 50, en het is nr. 505 uit de opuslijst kleingrafiek van de kunstenaar.

Wim Zwiers: "Belle van Zuylen"

Dit kleine portretje van Belle van Zuylen maakte Zwiers in 1986, als component van een exlibris voor Jan Stomph. Zwiers reserveerde een 40-tal afdrukken van alleen het portret (ik weet niet of dat aantal ook werkelijk is afgedrukt; vermoedelijk niet). We kunnen deze afdrukken letterlijk beschouwen als "avant la lettre". Het complete exlibris, waarop het hoofd van Belle is omkaderd met het Venussymbool (of vrouwenteken), is hieronder ook weergegeven. Het formaat van beide is (uiteraard) hetzelfde, te weten 5,9x4,9 cm (hxb), en beide zijn gesigneerd met potlood. Bij het portret sec zijn daar nog enkele wetenswaardigheden aan toegevoegd: titel, oplage-aanduiding "40/1", "c2" (= kopergravure), "e.a." (= eigen afdruk) en datering, ook alle in potlood. Belle van Zuylen, die leefde van 1740 tot 1806, was een Nederlandse schrijfster, die schreef in de Franse taal. Zwiers werkte vrijwel zeker naar de pasteltekening die de Franse kunstenaar Maurice Quentin de La Tour in 1766 van haar maakte en die zich bevindt in Musée d'art et d'histoire de Genève (afbeelding onderaan).

W.J. Rozendaal: Gezicht tussen bloemen

Voor het jaar 1934 brachten de VAEVO en de NEK gezamenlijk een kalender uit voor hun leden. Rozendaal verzorgde voor die kalender de lay out, en hij leverde 6 houtgravures (hoewel het colofon spreekt van "houtsneden") met begeleidende tekst; de zes prenten waren (uiteraard) al in 1933 gereed. De uitvoering van de kalender was in handen van de firma Boosten en Stols in Maastricht. Van de oplage waren 400 exemplaren bestemd voor de Vereeniging tot bevordering van het aesthetisch elemement in het Voortgezet Onderwijs, afgekort VAEVO, en 550 exemplaren voor de Groot-Nederlandsche Kring van vrienden, verzamelaars en ontwerpers van exlibris en gelegenheidsgrafiek, kortweg de NEK. De kalender bestond uit 6 bladen, met ieder 2 maanden en één houtgravure. Op het blad januari/februari prijkte onderstaande houtgravure; de hier getoonde is een losse gesigneerde afdruk. Het formaat van de kalender is 24,8x41 cm (hxb), dat van de gravure 13,5x9,5 cm (hxb). De begeleidende tekst luidt: "Nichts vom Vergänglichen, / Wie's auch geschah! / Uns zu verewigen, / Sind wir ja da! Goethe 1749-1832". Daar kon men dan twee maanden over nadenken...

Heino Brüll: "Zoon Saffier"

Opnieuw een portret van de hand van Heino Brüll, dit keer van zijn zoon Saffier. Het is een linosnede zonder veel details, maar met krachtige lijnen en vlakken. Deze prent heeft een formaat van 22x18 cm (hxb) en is gedateerd "'78". Verder vinden we in de benedenmarge de vermeldingen "proefdruk", de titel, "e/d" (= eigen druk), signatuur en datering, alles in potlood.

Jan Battermann: Portret Theun de Vries

Jan Battermann heeft verscheidene portretten in deze stijl gemaakt, dit is er een van de bekende Friese auteur Theun de Vries (1907-2005). De Vries schreef meer dan 100 boeken, waarvan Het meisje met het rode haar en Stiefmoeder Aarde waarschijnlijk de bekendste zijn. Deze houtgravure meet 15,7x12,4 cm (hxb); oplage en datering zijn mij niet bekend.