Piet Landkroon: "Cavalerie"

Schilder/tekenaar/graficus Piet Landkroon werd in 1907 geboren in Amsterdam, en overleed daar in 1997. Het grootste deel van zijn leven was hij werkzaam in de hoofdstad, waar hij ook zijn opleiding tot kunstenaar volgde, aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. Op deze prent zien we een groep cavaleristen passeren, met enig ontzag gadegeslagen door een passerend hondje. Het decor is de Amsterdamse Nieuwmarkt in de regen met centraal op de achtergrond de Waag. Ik kan niet met zekerheid zeggen of we hier met een ets dan wel met een (koper)gravure van doen hebben; het is in ieder geval diepdruk. Het formaat is 23,2x31,2 cm (hxb). Rechts in de benedenmarge is de prent gesigneerd en gedateerd "'40", links vinden we de titel, alles in potlood. Helemaal links, in gedrukte vorm, nogmaals de naam van de kunstenaar met de toevoeging "Sc", wat staat voor 'sculpsit' (= heeft het gegraveerd). 

Kurt Löb: "De Amsterdamse kroeg"

Uit de tijd dat Amsterdam nog enigszins vredig en onbedorven was dateert deze rijmprent, een gezamenlijke creatie van Simon Carmiggelt (tekst) en Kurt Löb (beeld). Hoewel dit blad misschien niet helemaal onder de definitie van grafiek kan worden gebracht, vind ik het toch leuk genoeg om hier te laten zien. Getuige het colophon hebben we wat de afbeelding betreft te maken met een "rasterloze reproduktie". Deze toont het interieur van een morsige Amsterdamse kroeg, gestoffeerd met een barman en een drietal cliënten. Het gedicht van Carmiggelt ademt weemoed, want in zijn tijd al was dit soort etabissementen op zijn retour, tegenwoordig zijn ze op de vingers van één of twee handen te tellen. De reproductie meet 26,5x19 cm (hxb) en is in de linkermarge met potlood gesigneerd door de kunstenaar; een handtekening van Simon Carmiggelt ontbreekt. De datering is 1983 en de oplage bedroeg 1000 exemplaren.

Georg Ruijter: "Koninklijk Paleis"

De laatste prent uit de map Stadsgezichten van Amsterdam is van de hand van Georg Ruijter en toont een deel van het Koninklijk Paleis op de Dam, zoals het opdoemt wanneer men het nadert vanuit de Eggertstraat (als ik mij niet vergis). Het straatbeeld was in 1936, toen deze houtsnede gemaakt werd, een stuk rustiger dan tegenwoordig... De maten van de prent zijn 24,8x18 cm (hxb); rechts in de benedenmarge bevinden zich signatuur en datering.

Georg Ruijter: "St. Nicolaaskerk"

De tweede bijdrage van Georg Ruijter aan de map Stadsgezichten van Amsterdam (1936) is deze houtsnede met daarop de St. Nicolaaskerk, ook wel de basiliek van de Heilige Nicolaas geheten, of nog officiëler de H. Nicolaas binnen de veste. De basiliek ligt schuin tegenover het Centraal Station aan de Prins Hendrikkade. Het standpunt van de kunstenaar bevond zich zo ongeveer op de Oudebrug (vergelijk de foto), al lijkt Ruijter wat hoger te hebben gestaan of gezeten (of heeft hij de Schreierstoren, midden in beeld, voor de gelegenheid wat kleiner gemaakt?). De prent meet 25,5x18 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd en gedateerd.

Georg Ruijter: "Damrak"

In 1936 gaven Jan van Keulen en Georg Ruijter een map uit met zes houtsneden met stadsgezichten van Amsterdam. De drie van Van Keulen plaatste ik al eerder, hier volgt de eerste van Ruijter. We zien een beregend Damrak zoals het er ruim 80 jaar geleden bij lag, met slechts enkele automobielen en wielrijders, benevens enige voetgangers. Rechts is het Amsterdamse filiaal van de Bijenkorf zichtbaar, dat in 1915 werd geopend; centraal staat de toren van de Beurs van Berlage, die in 1903 werd opgeleverd. Aan de linkerkant bevindt zich Hotel Café Restaurant De Roode Leeuw, dat in 1911 op deze plek zijn deuren opende. De prent heeft een formaat van 25x17,7 cm (hxb) en is rechtsonder in potlood gesigneerd en gedateerd "'36".

Jan van Keulen: "Hoekje aan het Rokin"

Dit is de derde houtsnede die Jan van Keulen bijdroeg aan de map "Stadsgezichten van Amsterdam", die hij samen met Georg Ruijter in 1936 het licht deed zien. Midden in beeld figureert de achtergevel van boekhandel J. Emmering, waarvan de ingang gelegen was aan de Langebrugsteeg 2. De eronder geplaatste foto uit 1930 toont vrijwel hetzelfde deel van het Rokin; opvallend verschil met de houtsnede is dat het opschrift op de pui luidt: "UNIVERSITEITSBOEKHANDEL", terwijl bij Van Keulen slechts sprake is van "BOEKHANDEL". Hier liggen naar ik aanneem praktische overwegingen aan ten grondslag, want het is niet zo waarschijnlijk dat het opschrift in 1936 anders was dan 6 jaar eerder. De prent meet 25x17,6 cm (hxb); rechtsonder vinden we de signatuur en datering "'36" in potlood.

Fotograaf onbekend (bron: beeldbank.amsterdam.nl)

Cor de Wolff: "Oude huizen"

Waar dit stadsgezicht geplaatst moet worden, durf ik niet te zeggen. Mogelijk is het in Amsterdam, want daar heeft de kunstenaar vanaf 1927 tot aan zijn dood in 1963 gewoond en gewerkt. We zien een aantal wat onderkomen achtergevels en een scheepshelling met daarop een scheepje, wellicht een rondvaartboot. Getuige de vermelding in de benedenmarge is dit een droge-naaldets, een diepdruktechniek waarbij rechtstreeks in de plaat wordt gekrast. De prent is gesigneerd en gedateerd "1931" en het is nummer 2 van 15 afgedrukte exemplaren. Het formaat is 24,7x18,7 cm (hxb).

Jan van Keulen: "Zuiderkerk"

Na de Reguliersbreestraat hier de tweede houtsnede van Van Keulen uit de serie Stadsgezichten van Amsterdam. Het is me, denk ik, gelukt vast te stellen vanaf welk punt de kunstenaar dit beeld heeft vastgelegd: waar het Rusland uitkomt op de Kloveniersburgwal en waar de Raamgracht begint. De brug waarop de fietsen staan, is de brug die we zien op de prent van Van Keulen, die dus wat lager en verder weg stond. Het geboomte dat nu het zicht op de gevels van de Raamgracht ontneemt, was er in 1936 nog niet. De prent kent een formaat van 25,2x17,4 cm (hxb), en is rechtsonder in potlood gesigneerd en gedateerd "'36".

© Google Street View juni 2018

Jan van Keulen: "Reguliersbreestraat"

In 1936 verscheen er een map met zes stadsgezichten van Amsterdam, allemaal houtsneden, drie van de hand van Georg Ruijter en drie van Jan van Keulen. Afgezien van de zes stadsgezichten waren er een omslag en een inhoudsopgave, die ook beide als houtsnede waren uitgevoerd. Het omslag is verzorgd door Van Keulen, getuige zijn monogram linksonder in de afbeelding, en de inhoudsopgave waarschijnlijk eveneens. Het geheel was een project in eigen beheer, want beide kunstenaars worden op de titelpagina vermeld als drukker en uitgever. Als eerste van de 6 (nummer 2 van de map) zien we hier de Reguliersbreestraat, gezien vanuit de richting Rembrandtsplein met in de verte de karakteristieke contouren van de Munt. Aan de rechterkant de bioscoop Cineac, gebouwd in 1934 naar een ontwerp van architect Jan Duiker, een belangrijk vertegenwoordiger van de Nieuwe Zakelijkheid. De prent van Van Keulen meet 25,2x18,1 cm (hxb) en is rechtsonder met potlood gesigneerd. De houtsneden van omslag en inhoudsopgave meten resp. 22,6x9,5 cm en 19x8,4 cm (hxb).

Omslag

Inhoudsopgave

Piet Scheerder: "Anth. Breestraat"

Opnieuw een ansichtkaart van Amsterdam, uit de serie houtsneden van Piet Scheerder. Op hetgeheugenvannederland.nl vond ik onderstaande foto (fotograaf onbekend) van dezelfde locatie, maar van een iets hoger standpunt. Bij die foto staat als verklarende tekst: "prentbriefkaart van het poortje naar het voormalige Zuiderkerkhof in de Amsterdamse Sint Antoniesbreestraat, ca. 1940." Op de fotokaart zelf staat de tekst: "Oud Amsterdam, Joden Breestraat, gezicht vanaf Zuiderkerk." Dat zou moeten zijn: "gezicht richting Zuiderkerk". Misschien hoorde de op de foto afgedrukte tekst bij een andere prentbriefkaart. Op de onderste foto het poortje in de tegenwoordige situatie, met op de achtergrond de toren van de Zuiderkerk, in de steigers. De houtsnede op de kaart van Scheerder meet 12,5x9 cm (hxb), datering ontbreekt en is mij ook niet bekend.

Foto: Google Maps

Piet Scheerder: "Begijnhof No. 34"

Het vorige prentje van Piet Scheerder was getiteld Begijnhof no. 19, terwijl nummer 34 was afgebeeld. Dit keer het andere pand in het Amsterdamse Begijnhof, dat dus ten onrechte no.34 heeft meegekregen, daar het no. 19 betreft. Ik hoop dat u het nog kunt volgen... Het lijken overigens twee panden te zijn; als dat zo is, zou ik niet weten welk van de twee no. 19 is. Het formaat van dit exemplaar is 12,6x9,3 cm (hxb).

Piet Scheerder: "Begijnhof No. 19"

Dit Amsterdams stadsgezicht, één van een serie van 10 door Piet Scheerder, heeft op de achterzijde het verkeerde huisnummer meegekregen: 19. Dit moet zijn nummer 34, want we zien hier het zg. Houten Huijs. De verwisseling is verklaarbaar, want Scheerder heeft ook Begijnhof nummer 19 afgebeeld; op de achterzijde daarvan is, u raadt het al, abusievelijk "No. 34" vermeld. Foutje van de drukkerij... Ook dit is weer een prentbriefkaart, met de maten 12,3x9 cm (hxb)

Fotograaf onbekend (bron: rijksmonumenten.nl)

Piet Scheerder: "Pakhuizen de Koorndrager"

Een stadsgezicht van een geheel andere orde biedt deze houtsnede van Piet Scheerder op briefkaartformaat (12,1x9 cm, hxb).  Eerder plaatste ik van deze kunstenaar de houtsnede getiteld Schreierstoren. Beide prentjes maken deel uit van een serie van 10 Amsterdamse stadsgezichten. Naar mijn inschatting dateren ze van de jaren '20 of '30 van de vorige eeuw. Nadere bestudering en vergelijking met oude foto's kan daarover misschien wat meer duidelijkheid brengen. Ik zal ze mettertijd alle tien ten tonele voeren. De hier getoonde pakhuizen lagen aan de Oudeschans (nrs. 73, 75 en 77); ze zijn in de as gelegd bij een brand op 3 juni 1949 (informatie Beeldbank Amsterdam). 

foto (detail): 1909, fotograaf onbekend (Beeldbank Amsterdam)

Lou Strik: Amsterdam historisch stadsgezicht I

Deze houtgravure van Strik gunt ons een blik in de binnenstad van Amsterdam, zoals die er pakweg rond 1600 kan hebben uitgezien. Of deze locatie naar de werkelijkheid is weergegeven, zou ik niet durven zeggen. Boven de deur rechts een gaper, een kenmerkend Amsterdams fenomeen. Op de website van de gemeente Amsterdam vond ik onderstaande gaper van het type 'zieke', die, hoewel gedateerd 1759, veel weg heeft van die van Strik. Voor interessante wetenswaardigheden rond het verschijnsel gaper zie dit wikipedia-artikel.  De prent, die 23,8x17,8 cm (hxb) meet, is te dateren rond 1970 en is rechtsonder met potlood gesigneerd.

Piet Scheerder: "Schreierstoren"

Een houtsnede op briefkaartformaat van de in Utrecht geboren kunstenaar Piet Scheerder, van wie mij verder niet zo veel bekend is. Hij heeft geruime tijd in Amsterdam gewoond en gewerkt, zo ongeveer vanaf medio jaren '30 tot 1959; uit deze periode, en waarschijnlijk uit het vroege deel daarvan, dateert dit prentje, dat inderdaad als prentbriefkaart werd uitgegeven door de firma B.H. te Amsterdam, zoals op de keerzijde te lezen is, met bovendien de vermelding "origineele houtsnede". De Schreierstoren werd gebouwd rond 1487 als onderdeel van de stadsmuur van Amsterdam. Het formaat van de houtsnede is 13,5x9,2 cm (hxb).

Lou Strik: "Amsterdamse"

In de linkermarge van deze houtgravure staat met potlood vermeld "Amsterdam" of "Amsterdamse", dat is niet helemaal duidelijk. Evenmin is met zekerheid vast te stellen of het het handschrift van Strik of van iemand anders is. Ik houd toch maar dit als titel aan. In de oeuvrecatalogus in het boek Lou Strik Prentenmaker (Bussum 2004) draagt deze prent de titel Vrouw met leguaan II met als jaar van ontstaan 1953. Deze prent meet 24x16 cm (hxb) en is genummerd "7/10" of "7/18" ook dat is niet geheel duidelijk.