Jan van der Zee: "Exlibris Hiemstra"

Jan van der Zee was een vooraanstaand lid van de Groninger kunstenaarsvereniging De Ploeg, waarvan o.m. ook Hendrik Werkman en Jan Wiegers deel uitmaakten. Behalve om zijn schilderkunst is Van der Zee ook bekend om zijn grafisch werk, meest in de vorm van lino- en houtsneden van fors formaat. Een enkele keer liet hij zich verleiden tot een grafisch werkje van kleinere afmetingen, zoals dit exlibris uit 1984 voor de Groningse verzamelaar Piet Hiemstra. Het schijnt dat Van der Zee nogal geworsteld heeft met dit werkstuk, en dat hij, toen het gereed was, verzuchtte: "Dat was eens, maar nooit weer!" of woorden van gelijke strekking. De toegepaste techniek is linosnede in combinatie met typografie; de maten zijn 15,2x10,2 cm (hxb).

Hendrik Werkman: Exlibris Halbo Kool

Hendrik Nicolaas Werkman is vooral zeer beroemd geworden vanwege zijn experimentele kunstzinnige drukwerk; de vruchten daarvan werden door hem druksels genoemd. Dit exlibris (9,8x9,8 cm) dat van rond 1929 dateert, is daarvan een voorbeeld. De titularis op het blad is de Groningse dichter/vertaler/journalist Halbo Kool (1907-1968). De tekst op het blad is geheel opgebouwd uit typografische elementen, die normaliter gebruikt werden voor het opbouwen van kaders, lijnwerk e.d. op bv affiches of reclamedrukwerk. Voor de rode rechthoeken werd waarschijnlijk de achterkant van houten biljetletters gebruikt. Werkman was een meester in het spelen met deze vormen. Misschien zullen sommigen dit soort typografisch drukwerk niet tot de grafische kunst rekenen, maar vanwege de expressieve en creatieve toepassing van deze techniek wil ik hier zeker een uitzondering maken. Overigens heeft Werkman op bescheiden schaal ook "echte" grafiek vervaardigd, in de vorm van litho's, houtsneden en etsen. Dit jaar is het 70 jaar geleden dat Werkman door de Duitsers werd gefusilleerd.